Një zhvillim me peshë të madhe gjeopolitike ka marrë formë këtë javë, teksa Irani, Kina dhe Rusia kanë nënshkruar një pakt strategjik trepalësh, që formalizon bashkëpunimin politik, ekonomik dhe të sigurisë mes tre fuqive.
Marrëveshja u shpall pothuajse njëkohësisht në Teheran, Pekin dhe Moskë dhe vjen në një moment tensionesh të forta ndërkombëtare, ku balancat globale po lëkunden dhe përplasja me Perëndimin është gjithnjë e më e hapur. Pakti synon të forcojë koordinimin mbi çështje kyçe si programi bërthamor iranian, kundërshtimi i sanksioneve perëndimore dhe bashkërendimi diplomatik e ushtarak.
Një kornizë e re, mbi marrëveshje të vjetra
Edhe pse bashkëpunimi mes këtyre vendeve nuk është i ri, kjo marrëveshje e veçantë i bashkon për herë të parë në një arkitekturë të përbashkët strategjike. Ajo mbështetet mbi:
- partneritetin strategjik 20-vjeçar Iran–Rusi
- marrëveshjen 25-vjeçare Kinë–Iran për energjinë, infrastrukturën dhe tregtinë
Tani, këto lidhje shndërrohen në një mekanizëm të koordinuar, që rrit peshën e tyre kolektive në skenën ndërkombëtare.
“Jo NATO”, por mesazhi është i qartë
Zyrtarisht, tre qeveritë theksojnë se nuk bëhet fjalë për një aleancë ushtarake të tipit NATO. Megjithatë, mesazhi politik është i fortë: mbrojtje e sovranitetit, refuzim i presioneve dhe sanksioneve të njëanshme, si dhe forcim i multilateralizmit jashtë kornizës perëndimore.
Në planin diplomatik, pakti parashikon koordinim të ngushtë në forume ndërkombëtare, përfshirë Këshillin e Sigurimit të OKB-së, ku Kina dhe Rusia disponojnë të drejtën e vetos – një avantazh i madh për Iranin në një fazë tensioni të shtuar me SHBA-të dhe aleatët e tyre.
Ekonomi, energji dhe dollar më pak
Një nga shtyllat kryesore të marrëveshjes është bashkëpunimi ekonomik. Tre vendet synojnë:
- të reduktojnë varësinë nga dollari amerikan
- të përdorin sisteme alternative pagesash
- të rrisin tregtinë dypalëshe dhe trepalëshe jashtë mekanizmave financiarë perëndimorë
Në këtë kuadër, Irani shihet si një nyje strategjike energjetike dhe tregtare, ndërsa Kina dhe Rusia ofrojnë peshë financiare dhe politike.
Dimensioni ushtarak
Në aspektin e sigurisë, pakti konsolidon bashkëpunimin ekzistues përmes:
- stërvitjeve të përbashkëta ushtarake
- shkëmbimeve teknologjike
- koordinimit në çështje të sigurisë rajonale
Pa shpallur një aleancë formale, marrëveshja rrit ndjeshëm aftësinë e tre vendeve për të vepruar të sinkronizuara.
Çfarë nënkupton kjo?
Ky pakt shihet nga analistët si një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj rendit ndërkombëtar të dominuar nga Perëndimi. Ai nuk ndryshon menjëherë ekuilibrat globalë, por:
- e bën më të kushtueshëm izolimin e Iranit
- forcon boshtin Moskë–Pekin–Teheran
- sinjalizon një botë gjithnjë e më multipolare
Me pak fjalë: një bosht i ri po konsolidohet – dhe Perëndimi nuk mund ta injorojë më.
