Fjalimi i mbajtur pak më shumë se një javë më parë nga Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, po konsiderohet nga analistët si një nga deklaratat më të rëndësishme të viteve të fundit për drejtimin e ardhshëm të politikës ekonomike të Shteteve të Bashkuara.
Sipas një analize të publikuar nga media italiane InsideOver, Bessent prezantoi një doktrinë të re ekonomike të ndërtuar mbi pesë parime themelore, të cilat synojnë të zëvendësojnë modelin liberal të rendit ekonomik të pas Luftës së Dytë Botërore me atë që ai e përkufizoi si një “mandat shtetëror ekonomik”.
Në thelb, bëhet fjalë për përdorimin e fuqisë ekonomike amerikane si instrument të sovranitetit kombëtar.
Rishikim i rendit ekonomik të pasluftës
Në fjalimin e tij, Bessent pranoi se sistemi ekonomik ndërkombëtar i ndërtuar nga SHBA pas vitit 1945 solli përfitime të mëdha, si rindërtimin e ekonomive pas luftës, zgjerimin e tregtisë globale dhe rritjen e standardeve të jetesës.
Megjithatë, sipas tij, shumë prej asimetrive që fillimisht u toleruan për arsye strategjike u shndërruan me kalimin e kohës në dobësi strukturore për ekonominë amerikane.
Analiza e InsideOver vëren se referencat e Bessent ndaj Alexander Hamilton synojnë ta paraqesin këtë qasje si vazhdimësi të traditës ekonomike amerikane dhe jo si një shkëputje radikale të lidhur vetëm me administratën Trump.
Pesë shtyllat e doktrinës së re
Parimi i parë e vendos sigurinë ekonomike në qendër të strategjisë kombëtare. Në vend të kriterit tradicional të kostos më të ulët, prioritet bëhet ndërtimi i zinxhirëve të furnizimit të aftë për t’i rezistuar krizave, pandemive, sulmeve kibernetike dhe tensioneve gjeopolitike.
Në këtë kuadër, sektorë si:
- gjysmëpërçuesit;
- inteligjenca artificiale;
- kompjuterika kuantike;
- mineralet kritike;
- industria farmaceutike,
konsiderohen tashmë elementë të sigurisë kombëtare.
Parimi i dytë lidhet me reciprocitetin në tregti. Sipas Bessent, qasja në tregun amerikan nuk do të jetë më automatike apo e pakushtëzuar. SHBA rezervon të drejtën të vlerësojë nëse rregulloret e vendeve të tjera përbëjnë mbrojtje legjitime apo diskriminim ndaj kompanive amerikane.
Sipas InsideOver, kjo krijon një instrument fleksibël presioni ekonomik ndaj partnerëve tregtarë.
Parimi i tretë fokusohet te teknologjitë e së ardhmes, përfshirë asetet dixhitale, stablecoin-et dhe tokenizimin. Qëllimi është që SHBA të udhëheqë hartimin e standardeve globale në ekonominë dixhitale.
Parimi i katërt trajton rolin ndërkombëtar të dollarit. Bessent e lidh hapur fuqinë e monedhës amerikane me aftësinë e Uashingtonit për të përdorur sanksionet ekonomike si instrument politik, duke pranuar njëkohësisht nevojën për përdorimin më selektiv të tyre.
Parimi i pestë synon ta lidhë politikën ekonomike me mirëqenien e punëtorëve amerikanë, duke kombinuar elemente të nacionalizmit ekonomik me mbrojtjen e industrisë vendase dhe vendeve të punës.
Implikimet për rendin global
Sipas analizës, kjo qasje tregon se administrata Trump nuk e konsideron proteksionizmin një masë të përkohshme, por pjesë të një doktrine ekonomike afatgjatë.
Për Bashkimin Europian, kjo mund të nënkuptojë se parimi i reciprocitetit do të interpretohet kryesisht sipas interesave amerikane, me pasoja të mundshme për marrëdhëniet tregtare dhe ekonomike transatlantike.
Analiza kujton se edhe në të kaluarën SHBA ka ndërmarrë vendime të njëanshme me ndikim global, si braktisja e standardit të arit në vitin 1971, Marrëveshja Plaza e vitit 1985 apo masat më të fundit tregtare dhe teknologjike ndaj partnerëve të saj.
Sfida e reindustrializimit
Në përfundim, InsideOver thekson se mbetet për t’u parë nëse kjo strategji do të arrijë të rikthejë kapacitetet industriale të humbura të SHBA-së apo do të prodhojë tensione të reja me partnerët dhe rivalët ekonomikë.
Sipas analizës, rikuperimi i pasojave të dekadave të delokalizimit industrial dhe financiarizimit të ekonomisë amerikane do të jetë një proces i gjatë dhe kompleks, pavarësisht orientimit të ri të politikës ekonomike amerikane.
