Bllokimi i aksit Librazhd–Pogradec ka hapur një debat të fortë mbi ndikimin e ndërhyrjeve në lumin Shkumbin dhe rolin e lejeve të dhëna për shfrytëzimin e inerteve. Ndërsa institucionet flasin për reshje intensive dhe faktorë natyrorë, të dhënat mbi volumet e zhavorrit të nxjerrë nga shtrati i lumit po ngrenë pikëpyetje serioze për pasojat mjedisore dhe teknike të këtyre ndërhyrjeve.
Sipas dokumenteve administrative, pesë leje aktive u janë dhënë kompanive që zbatojnë projektet e zgjerimit të rrugës Elbasan–Qafë Thanë dhe akseve të lidhura me të. Në total, sipërfaqja e lejuar për gërryerje kap mbi 1.5 milionë metra katrorë, ndërsa volumi i inerteve të autorizuara arrin në mbi 3.5 milionë metra kub.
Këto leje janë lidhur drejtpërdrejt me projektet infrastrukturore që synojnë përmirësimin e Korridorit 8 dhe lidhjen e Juglindjes me pjesën tjetër të vendit. Por ndërhyrja në shtratin e lumit, sipas ekspertëve të fushës së mjedisit dhe inxhinierisë, mund të ketë ndryshuar balancën natyrore të zonës, duke dobësuar strukturën e terrenit përreth.
Gërryerja e zhavorrit, nëse nuk kryhet sipas parametrave të rreptë teknikë, mund të ndikojë në stabilitetin e brigjeve, të thellojë shtratin dhe të ndryshojë rrjedhën e ujit. Kjo, në kombinim me reshjet sezonale, mund të krijojë kushte për rrëshqitje masive dhe dëmtime të infrastrukturës rrugore.
Në zonën ku ndodhi shembja, kompania që zbaton lotin më të afërt të projektit kishte marrë leje për shfrytëzim të inerteve në Shkumbin me afat disa vjeçar. Po ashtu, kompani të tjera të përfshira në projekte të ngjashme kanë përfituar autorizime për volume të konsiderueshme zhavorri.
Debati publik tashmë nuk përqendrohet vetëm tek reshjet apo tek faktorët natyrorë. Pyetjet kryesore janë: A janë respektuar studimet gjeologjike? A janë monitoruar realisht zonat e shfrytëzimit? A është bërë një vlerësim i plotë i ndikimit mjedisor përpara dhënies së lejeve?
Ndërkohë, Juglindja e vendit vijon të përballet me pasoja ekonomike dhe sociale nga bllokimi i rrugës. Qarkullimi është devijuar, bizneset lokale raportojnë rënie të aktivitetit dhe kostot e transportit janë rritur ndjeshëm.
Për të sqaruar nëse ekziston lidhje shkak-pasojë mes gërryerjes së Shkumbinit dhe dëmtimeve në aksin rrugor, kërkohet një ekspertizë e pavarur teknike. Deri atëherë, çështja mbetet në kufirin mes përgjegjësisë administrative, debatit politik dhe nevojës për transparencë të plotë mbi mënyrën si janë dhënë dhe zbatuar këto leje.
