Gjykata Kushtetuese është konceptuar si institucioni i fundit i garancisë së rendit kushtetues, arbitri suprem i konflikteve ndërmjet pushteteve dhe mbrojtësi përfundimtar i Kushtetutës. Ajo nuk është një organ këshillimor, as një institucion me rol dekorativ në arkitekturën shtetërore, por një pushtet real, i pajisur me kompetencën dhe detyrimin për të vendosur. Pikërisht për këtë arsye, ushtrimi i kompetencës së saj vendimmarrëse përbën thelbin e ekzistencës së saj.
Në rrethanat aktuale, problematika nuk qëndron më te cilësia e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese, por te mungesa e tyre. Mosmarrja e vendimeve për çështje me rëndësi të lartë kushtetuese, zvarritja e pajustifikuar e shqyrtimit dhe heshtja institucionale përballë konflikteve të hapura politike dhe juridike kanë prodhuar një situatë ku rendi kushtetues mbetet pa mekanizmin e tij mbrojtës kryesor.
Kjo gjendje nuk mund të justifikohet me argumente teknike apo procedurale. Gjykata Kushtetuese nuk ka luksin e neutralitetit pasiv. Në momentin kur një konflikt kushtetues ekziston dhe i kërkohet asaj të shprehet, mosveprimi nuk është as paanshmëri dhe as kujdes institucional; është refuzim për të ushtruar funksionin kushtetues. Në një shtet të së drejtës, edhe mosveprimi mund të ketë pasoja juridike dhe politike po aq të rënda sa një vendim i gabuar.
Pasojat e kësaj heshtjeje janë të dukshme në jetën institucionale dhe publike. Konflikte që kërkojnë zgjidhje kushtetuese mbeten pezull, ekzekutivi vepron pa kontroll efektiv, parlamenti humbet funksionin e tij balancues, ndërsa organet e tjera të drejtësisë mbeten pa orientim kushtetues. Në këtë vakuum, pushteti përqendrohet, përgjegjësia shpërbëhet dhe parimi i ndarjes së pushteteve shndërrohet në një formulë formale pa përmbajtje reale.
Në praktikë, kjo situatë ka bërë që çështje me ndikim të drejtpërdrejtë në jetën politike dhe publike të mbeten pa përgjigje, ndërkohë që vendimmarrja shtetërore vazhdon si të mos ekzistonte kontrolli kushtetues. Kjo krijon një precedent të rrezikshëm: pushteti mëson të funksionojë pa Gjykatën Kushtetuese, ndërsa shoqëria mësohet me mungesën e saj.
Në doktrinën kushtetuese, grushti i shtetit nuk përkufizohet vetëm si përmbysje e dhunshme e rendit kushtetues. Ekziston edhe forma e ashtuquajtur “grusht shteti i butë”, i cili realizohet përmes mekanizmave institucionalë, përmes mosveprimit, zvarritjes dhe paralizimit të qëllimshëm të institucioneve që kanë detyrën të kontrollojnë pushtetin. Në këtë kuptim, bllokimi i funksionit vendimmarrës të Gjykatës Kushtetuese prodhon efektin e një grushti të tillë: rendi kushtetues nuk rrëzohet formalisht, por boshatiset nga përmbajtja e tij.
Gjykata Kushtetuese ekziston pikërisht për të mos lejuar që shteti të futet në ngërç. Kur ajo, me veprim ose mosveprim, bëhet pjesë e këtij ngërçi, atëherë problemi nuk është më procedural, por thelbësisht kushtetues dhe politik. Në vend që të shërbejë si mekanizëm korrigjues, ajo shndërrohet në faktor që e përkeqëson krizën.
Në këtë prizëm, përgjegjësia e Gjykatës Kushtetuese nuk matet vetëm me vendimet që ajo merr, por edhe me vendimet që ajo refuzon të marrë. Heshtja e saj nuk është neutrale dhe nuk është e pafajshme. Ajo ka pasoja konkrete në mënyrën se si ushtrohet pushteti dhe në nivelin e mbrojtjes së rendit kushtetues.
Kështu, nga garantuese e Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese rrezikon të shndërrohet në faktor paralizues të rendit kushtetues, pasi mosmarrja e vendimeve nga ana e saj përbën në thelb një grusht shteti të butë institucional, të realizuar jo përmes forcës, por përmes heshtjes.
