Tensionet mes Shtetet e Bashkuara dhe Irani janë rritur sërish pas shkëmbimit të zjarrit mes forcave amerikane dhe iraniane pranë Ngushtica e Hormuzit, duke futur në pasiguri bisedimet për një marrëveshje armëpushimi.
Ndërsa presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se administrata e tij mbetet “e pakënaqur” me kushtet aktuale të draft-marrëveshjes, Teherani paralajmëroi se çdo shkelje e armëpushimit do të marrë përgjigje ushtarake.
Në qendër të negociatave ndodhen tre çështje kryesore që po pengojnë arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare.
1. Programi bërthamor dhe uraniumi i pasuruar
Një nga pikat më të debatueshme mbetet stoku iranian i uraniumit të pasuruar. Zyrtarët iranianë kanë bërë të ditur se diskutimet për kufizimet bërthamore do të zhvillohen vetëm pas dakordësimit për fazën e parë të marrëveshjes.
Nga ana tjetër, Shtetet e Bashkuara kërkojnë reduktimin ose eliminimin e rezervave të uraniumit të pasuruar, i cili mund të përdoret potencialisht për prodhimin e armëve bërthamore.
Sipas raportimeve, zyrtarët amerikanë kanë përdorur shprehjen “No powder, no dollars”, duke sinjalizuar se pa kufizime të forta bërthamore nuk do të ketë lehtësim ekonomik për Iranin.
2. Asetet iraniane të ngrira jashtë vendit
Një tjetër pengesë lidhet me miliarda dollarë asete iraniane të bllokuara në bankat ndërkombëtare për shkak të sanksioneve.
Sipas mediave iraniane, negociatorët e Teheranit pretendojnë se kanë siguruar dakordësi paraprake për lirimin e rreth 12 miliardë dollarëve, që do të përfshihen në memorandumin e mirëkuptimit.
Për Irani, zhbllokimi i këtyre fondeve konsiderohet jetik për ekonominë e goditur nga sanksionet dhe pasojat e konfliktit.
3. Kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit
Një nga çështjet më sensitive mbetet kontrolli mbi Ngushtica e Hormuzit, rruga strategjike ku kalon një pjesë e madhe e tregtisë botërore të naftës.
Bllokadat detare dhe tensionet ushtarake kanë ndikuar drejtpërdrejt në çmimet globale të energjisë dhe në trafikun detar ndërkombëtar.
Autoritetet iraniane kanë sinjalizuar se synojnë të ruajnë një kontroll më të madh mbi kalimin në ngushticë, ndërsa Shtetet e Bashkuara kanë reaguar duke vendosur sanksione ndaj strukturave iraniane që mbikëqyrin transportin detar në zonë.
Pavarësisht kontakteve diplomatike dhe ndërmjetësimeve rajonale, mosmarrëveshjet mbi këto tri çështje vazhdojnë të mbajnë pezull arritjen e një marrëveshjeje mes Uashingtonit dhe Teheranit.
