Procesi i demokratizimit në Serbi dhe në Ballkanin Perëndimor po ngec, dhe një nga arsyet kryesore lidhet me tolerimin – madje edhe nxitjen – e dhunës si një mjet i pranueshëm për zgjidhjen e konflikteve. Ky normalizim i dhunës ndodh si në jetën publike, ashtu edhe në atë private, duke ndikuar drejtpërdrejt në funksionimin e institucioneve demokratike.
Dhunë e toleruar nga nivelet më të larta të qeverisjes
Ndryshe nga shumë vende të tjera, në Serbi dhuna shpesh tolerohet ose nënvlerësohet nga vetë zyrtarët e lartë të shtetit. Ajo shfaqet si instrument politik, i përdorur për të ruajtur pushtetin dhe për të kontrolluar kundërshtarët. Kjo klimë nxit një kulturë frike, e cila e bllokon natyrshëm zhvillimin e institucioneve demokratike, si ndarja e pushteteve, pavarësia e gjyqësorit dhe liria e shprehjes.
Masakrat dhe dhuna në sferën private
Serbia dhe vendet e tjera të rajonit janë goditur nga ngjarje të përsëritura të dhunës ekstreme. Masakrat e majit 2023 në Beograd dhe afër Mladenovcit, si dhe vrasjet e dhjetëra personave në Cetinje në janar 2025, treguan qartë se dhuna është e pranishme dhe se armët qarkullojnë në nivele alarmante. Sipas vlerësimeve, në rajon qarkullojnë deri në 2 milionë armë, shumë prej të cilave datojnë që nga luftërat e viteve 1991–1999.
Në sferën private, dhuna ndaj grave mbetet problem serioz. Brenda 14 viteve, sipas Komisioneres për Mundësi të Barabarta, janë vrarë 430 gra në Serbi nga partnerët e tyre. Një anketë e Ministrisë së Kulturës tregoi se 85% e qytetarëve e shohin dhunën ndaj grave si “çështje private”, duke reflektuar një mentalitet që pengon ndërhyrjet dhe reformat.
Dhunë në hapësirat publike dhe institucionale
Edhe në jetën e përditshme politike, dhuna është e pranishme. Në parlamentet e Serbisë, Malit të Zi dhe Kosovës, por edhe në këshillat bashkiakë të qyteteve, janë dokumentuar raste të shumta sulmesh fizike mes politikanëve. Dhuna shtrihet edhe ndaj gjyqësorit: Presidenti Aleksandar Vuçiç shpesh kritikon publikisht gjyqtarët dhe prokurorët, ndërsa më shumë se 600 prej tyre denoncuan këtë presion në një letër të hapur, duke e akuzuar presidentin për “poshtërimin” dhe “nënshtrimin” e sistemit të drejtësisë.
Roli i medias si amplifikues i dhunës
Mediat në Serbi, të centralizuara dhe të kontrolluara politikisht, luajnë rol të rëndësishëm në nxitjen e tensioneve. Ato përdorin shpesh gjuhë urrejtjeje, dezinformim dhe sensacionalizëm, duke krijuar një realitet paralel që i shërben qeverisë dhe diskrediton opozitën. Kjo e rrit klimën e konfrontimit dhe e normalizon dhunën si mjet i komunikimit politik.
Presidenti Vuçiç si qendër e retorikës agresive
Presidenti Vuçiç shfaqet pothuajse çdo ditë në media – më shumë se 350 herë vetëm deri në nëntor 2025 – dhe shpesh përdor gjuhë të ashpër, etiketuese e fyese ndaj kundërshtarëve politikë, mediave të pavarura dhe grupeve të shoqërisë civile. Ekspertët serbë e kanë përshkruar këtë retorikë si “zhargon rruge”. Ky ton përhapej nga maja e shtetit në shoqëri, duke ndikuar veçanërisht tek të rinjtë.
Dhunë në protesta dhe dobësimi i institucioneve
Protestat kundër qeverisë janë shoqëruar vazhdimisht me përdorim të tepruar force nga policia, huliganët dhe grupe të afërta me pushtetin. Ndërkohë, gjyqësori vepron me standarde të dyfishta: protestuesit kritikë ndaj qeverisë arrestohen dhe ndëshkohen, ndërsa dhunuesit që veprojnë në interes të pushtetit shpesh falen.
Një rreth vicioz që dëmton të ardhmen
Ky bashkëveprim midis dhunës në sferën publike dhe asaj private krijon një rreth vicioz. Sa më tepër që politikanët e lartë përdorin gjuhë agresive dhe nxisin frikë, aq më shumë dhuna normalizohet në shoqëri. Ky fenomen dëmton në mënyrë të drejtpërdrejtë institucionet, frenon reformat demokratike dhe e largon Serbinë nga standardet evropiane të qeverisjes.
