Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat për vitin 2024, Shqipëria renditet ndër vendet me investimet më të ulëta në kërkim-zhvillim (R&D) në Europë, duke shpenzuar vetëm 0.20% të PBB-së. Ky nivel është thuajse identik me Bosnjën (0.19%) dhe shumë më poshtë se vendet e tjera të rajonit:
- Serbia: 0.93% e PBB-së
- Maqedonia e Veriut: 0.36% e PBB-së
Këto shifra tregojnë një mungesë të dukshme angazhimi për inovacion dhe zhvillim teknologjik, elemente që janë themelore për rritjen afatgjatë ekonomike.
Investimet e ulëta të biznesit – barriera kryesore për inovacionin
Në Shqipëri, bizneset kontribuojnë vetëm 0.07% të PBB-së në fondet për kërkim-zhvillim, duke përbërë rreth 35% të totalit të shpenzimeve për R&D. Ky është një tregues shumë më i ulët se mesatarja e BE-së, ku sektori privat financon rreth 67% të gjithë shpenzimeve të R&D.
Kjo diferencë tregon:
- mungesë të kulturës së inovacionit në sektorin privat,
- investime të pakta në teknologji dhe zhvillim produktesh,
- varësi të lartë nga teknologjitë e importuara.
Europa – krejt tjetër panoramë: BE shpenzon 2.24% të PBB-së për R&D
Mesatarja e shpenzimeve për kërkim-zhvillim në Bashkimin Europian arrin 2.24% të PBB-së, pra mbi 10 herë më shumë se Shqipëria.
Shtetet lider të BE-së në R&D (2024):
- Suedia – 3.6%
- Belgjika – 3.4%
- Austria – 3.3%
- Finlanda – 3.2%
- Gjermania – 3.1%
- Danimarka – 3.0%
Ndërsa shtetet me nivelin më të ulët:
- Rumania & Malta – 0.5%
- Qipro – 0.7%
- Bullgaria – 0.8%
- Letonia – 0.9%
- Sllovakia & Luksemburgu – 1.0%
Edhe vendet më të dobëta të BE-së shpenzojnë trefish më shumë se Shqipëria.
Pse është kritik niveli i ulët i investimeve në R&D?
Shpenzimet minimale në kërkim-zhvillim:
- ngadalësojnë rritjen e produktivitetit,
- cenojnë aftësinë konkurruese të ekonomisë,
- pengojnë zhvillimin e sektorëve me vlerë të lartë,
- nxisin largimin e trurit të ri (brain drain).
Në një kohë kur BE-ja po investon agresivisht në transformimin teknologjik, digjitalizimin dhe ekonominë e gjelbër, Shqipëria rrezikon të ngelet jashtë ritmeve të reja të zhvillimit.
Pse investojnë më shumë vendet e BE-së?
Sipas Komisionit Europian:
- Vendet që investojnë më shumë në R&D kanë prodhimtari më të lartë, sektorë teknologjikë të zhvilluar dhe aftësi më të madhe për të tërhequr investime të huaja.
- R&D është thelbësor për krijimin e një ekonomie konkurruese në tregjet globale.
Kjo qasje ka bërë që vendet e BE-së ta rrisin çdo vit buxhetin për kërkim-zhvillim, ndërsa sektorit privat t’i japin rol gjithnjë e më të rëndësishëm.
Shqipëria – rrezikon të mbetet pas
Me vetëm 0.20% të PBB-së investime në R&D, Shqipëria renditet në fund të listës europiane dhe rrezikon të thellojë diferencën me vendet e BE-së dhe rajonit.
Ky hendek po zgjerohet vit pas viti, duke e bërë edhe më të vështirë integrimin ekonomik dhe teknologjik.
