Një ditë reflektimi i shfaqi ish-kryeministri shqiptar kujtimet e fundit nga vitet e fundëm të regjimit komunist, duke përshkruar atmosferën paranojake dhe fragmentimin e besimit publik. Ai përmendi me pasion një nga pasazhet më të ngarkuara emocionalisht: tregimin e besuar që “banorët e Tiranës përflisnin vazhdimisht për ‘brumatoce’ që punonin pa pushim, 24 orë, në bodrumet e Ministrisë së Punëve të Brendshme”.
Sipas fjalëve të tij, fjalët ‘brumatocë’ përshkruanin një model të lidhur ngushtë me makinerinë ushtarake dhe terrorin shtetëror—agjentë të tretë, të paidentifikueshëm, që operonin në errësirë dhe përdisreshmë—në një periudhë kur frika nuk kishte ndalim dhe çdo dhimbje mund të transformohej në një përndjekje.
Në refleksionin e tij, që u zhvillua gjatë një bisede simbolike me qytetarë të thjeshtë dhe dashamirë të historisë, ai theksoi se këto rrëfime urbanistike, kush si një mit qytetar, mbartin vlerë të madhe për t’i kujtuar shoqërisë shqiptare se kujtimet individuale—sa mungesë fakte, aq më shumë e vërtetë e ndjeshmërisë kolektive—janë përbërësit thelbësorë të një kujtese kombëtare.
Ky rrëfim i fundit shfaq edhe një dimension të veçantë: ndërkohë që dokumentet zyrtare mund të humbasin, këto kujtime të heshtura të përçara me bisht informales, ruajnë gjallë identitetin dhe kujtesën e periudhës së diktaturës. Janë këto thënie që fusin dilemën e radhës: a mund të ndërtohet një demokraci e vërtetë, pa u përballur me të kaluarën—pasi ajo mbetet, gjithsesi, e bashkëngjitur me zërin kurth që bën të budallepsur çdo heshtje.
