Sipas të dhënave më të fundit nga Instituti i Shëndetit Publik, Shqipëria po përballet me një rritje shqetësuese të rasteve të reja me HIV gjatë vitit 2025. Deri në muajin tetor janë regjistruar 125 raste të reja, duke e çuar vendin në nivelet më të larta që nga viti 2016. Në total, që prej vitit 1993, numri i personave të diagnostikuar me HIV në vend ka arritur në 1,973, çka tregon një rikthim të trendit në rritje pas një periudhe relative stabilizimi.
Fenomeni është i përqendruar kryesisht në zonat urbane, ku Tirana mban peshën më të madhe të rasteve, ndërsa pas saj renditen qytete si Durrësi dhe Elbasani. Kjo shpërndarje lidhet jo vetëm me densitetin më të lartë të popullsisë dhe lëvizshmërinë, por edhe me aksesin më të madh në testim. Në zonat më të vogla, shifrat më të ulëta nuk përjashtojnë rrezikun real, pasi mungesa e testimit dhe stigma sociale mund të fshehin numrin e vërtetë të rasteve.
Të dhënat tregojnë se HIV po prek kryesisht moshat e reja dhe aktive, veçanërisht grupmoshën 25–29 vjeç, ndërsa raporti gjinor mbetet i theksuar me rreth 3.5 meshkuj për çdo femër të diagnostikuar. Ndërkohë, tek gratë rreziku shfaqet më i lartë në moshë më të vonshme, kryesisht në intervalin 40–49 vjeç. Kjo panoramë tregon një ekspozim të vazhdueshëm ndaj sjelljeve me rrezik në kategori të ndryshme të popullsisë.
Rruga kryesore e transmetimit mbetet kontakti seksual i pambrojtur, që përbën rreth 87% të rasteve të reja gjatë vitit 2025. Edhe pse grupet me rrezik të lartë përfshijnë meshkujt që kryejnë seks me meshkuj, ekspertët vlerësojnë se kjo kategori është shpesh e nënraportuar për shkak të stigmatizimit. Përveç kësaj, edhe pse në nivele shumë të ulëta, është regjistruar një rast i transmetimit nga nëna tek fëmija, çka nënvizon nevojën për kontrolle më të forta gjatë shtatzënisë.
Një nga problemet më serioze që evidenton raporti është diagnostikimi i vonë. Rreth 34% e rasteve të reja zbulohen vetëm kur pacientët kanë kaluar në stadin AIDS, çka tregon se shumë individë kërkojnë ndihmë mjekësore vetëm kur simptomat bëhen të rënda. Kjo jo vetëm që ul mundësinë për trajtim efektiv në kohë, por rrit edhe rrezikun e përhapjes së virusit tek të tjerët.
Edhe pse në vend kryhen dhjetëra mijëra testime çdo vit, shumica e tyre realizohen pas rekomandimit të mjekut dhe jo si iniciativë vullnetare e individëve. Kjo tregon një mungesë të ndërgjegjësimit dhe vazhdimin e barrierave sociale që lidhen me frikën dhe paragjykimin. Ndërkohë, sistemi shëndetësor ofron testim falas dhe konfidencial në disa institucione publike dhe private, por kjo mundësi ende nuk po shfrytëzohet sa duhet nga qytetarët.
Ekspertët e shëndetit publik theksojnë se testimi i hershëm dhe njohja e statusit janë elementë kyç për kontrollin e situatës. Trajtimi antiretroviral u mundëson personave të infektuar të jetojnë normalisht dhe redukton ndjeshëm rrezikun e transmetimit. Në këtë kuadër, rritja e ndërgjegjësimit, lufta kundër stigmatizimit dhe zgjerimi i aksesit në testim mbeten sfidat kryesore për të përballuar këtë valë të re infeksionesh në Shqipëri.
