Një investigim i BIRN ka zbuluar detaje të reja mbi strukturën e pronësisë dhe financimit të projektit për zhvillimin e ishullit të Sazanit, një investim që është prezantuar publikisht nga Jared Kushner, por që në realitet mbështetet mbi një arkitekturë shumë më të ndërlikuar biznesi.
Kush qëndron realisht pas projektit
Sipas dokumenteve të depozituara në Qendrën Kombëtare të Biznesit, kompania “Sazan Operations”, e themeluar në Shqipëri në prill 2026, kontrollohet plotësisht nga dy vëllezër miliarderë nga Katari, Ramez Al-Khayyat dhe Mohamad Al-Khayyat. Megjithatë, pronësia e tyre ushtrohet përmes një rrjeti prej gjashtë kompanish të huaja të ndërlidhura, çka e bën më të vështirë identifikimin e përfituesve përfundimtarë.
Një nga hallkat e këtij rrjeti është kompania “Blue Industries Investment Holding B.V.” në Holandë, e cila ka pesë aksionerë shqiptarë të paidentifikuar publikisht. Ata zotërojnë rreth 24% të aksioneve, një nivel që u lejon të mos shfaqen në regjistrin e përfituesve fundorë, duke rritur mungesën e transparencës.
Lidhjet ndërkombëtare dhe projektet paralele
Vëllezërit Al-Khayyat drejtojnë konglomeratin Power International Holding, i cili ka qenë ndër aktorët kryesorë në projekte të mëdha infrastrukturore, përfshirë Kupën e Botës “Katar 2022”. Njëri prej tyre, Mohamad Al-Khayyat, është gjithashtu i përfshirë në një projekt tjetër turistik në Shqipëri, në Zvërnec, përmes kompanisë “Urbacon Trading and Contracting – Albanian Branch”.
Vendimet shtetërore dhe kostot për buxhetin
Regjistrimi i kompanisë “Sazan Operations” përkon me një vendim të Komitetit të Investimeve Strategjike, i cili ka zgjatur afatet e negociatave me investitorin. Një element i rëndësishëm i këtij vendimi është transferimi i kostove për çminimin e ishullit nga investitori tek shteti, konkretisht tek Ministria e Mbrojtjes. Kjo do të thotë se pastrimi i zonës nga mbetjet e municioneve do të financohet nga buxheti publik.
Projekt ende pa plan të plotë
Pavarësisht negociatave të zhvilluara, dokumentet tregojnë se projekti nuk ka ende një plan të plotë biznesi dhe as një studim të detajuar fizibiliteti. Autoritetet shqiptare i kanë kërkuar investitorit të paraqesë dokumentacion të plotë mbi zhvillimin e projektit, përfshirë infrastrukturën, përfitimet për shtetin dhe arsyetimin për përfshirjen publike.
Në përfundim, edhe pse projekti i Sazanit paraqitet si një investim strategjik me potencial të madh turistik, të dhënat e reja ngrenë pikëpyetje mbi transparencën, strukturën e pronësisë dhe kostot që mund t’i kalojnë shtetit shqiptar.
