Pavarësisht bumit të ndërtimeve dhe rritjes së investimeve në pasuri të paluajtshme, strehimi në Shqipëri po kthehet gjithnjë e më shumë në luks për shumicën e popullsisë. Të dhënat tregojnë se hendeku mes çmimeve të banesave dhe fuqisë blerëse është zgjeruar në nivele alarmante.
Sipas përllogaritjeve të revistës Monitor, bazuar në metodologjinë e Deloitte, në vitin 2024 një qytetari shqiptar i nevojiten rreth 19 paga vjetore për të blerë një apartament. Edhe të dhënat e Numbeo për gjysmën e parë të vitit 2025 e konfirmojnë këtë situatë, duke e renditur Shqipërinë ndër vendet europiane me raportin më të pafavorshëm mes çmimit të banesës dhe fuqisë blerëse.
Ndërtime më shumë, akses më pak
Ndërsa qeveria promovon rritjen e ndërtimit dhe përpjekjet për të tërhequr blerës të huaj, shtresa e mesme dhe të rinjtë e kanë gjithnjë e më të vështirë të sigurojnë një banesë. Çmimet e larta të apartamenteve dhe qiratë që tejkalojnë standardet e përballueshmërisë po e zhvendosin krizën e strehimit nga një problem social i kufizuar në një fenomen masiv.
Politikat aktuale të strehimit, sipas ekspertëve, nuk po arrijnë të përballojnë këtë realitet. Ato konsiderohen të fragmentuara, burokratike dhe të shkëputura nga kushtet reale ekonomike të shumicës së familjeve shqiptare.
Strehimi social: kapacitet i kufizuar
Në Shqipëri zbatohen gjashtë programe kombëtare të strehimit. Enti Kombëtar i Banesave (EKB), përgjegjës për ndërtimin e banesave me kosto të ulët, ka strehuar rreth 11,492 familje që nga viti 1994 – një shifër modeste në raport me nevojat reale.
Ligji për strehimin social parashikon ndërtim banesash me kosto të ulët, subvencionim qiraje dhe programe të targetuara për grupe në nevojë. Megjithatë, urbanisti Gentian Kaprata paralajmëron se strehimi social nuk mund të kompensojë një treg të çakorduar, nëse shumica e popullsisë nuk e përballon tregun e lirë.
Sipas tij, sistemi funksionon vetëm kur ekziston një raport i shëndetshëm mes atyre që mund të blejnë vetë dhe atyre që kanë nevojë për ndihmë publike. Kur ky raport prishet, barra bie mbi gjithë shoqërinë.
Çfarë rekomandojnë ekspertët
Ekspertët sugjerojnë ndryshim rrënjësor të qasjes:
•Skema hibride financimi, me përfshirjen e qeverisë, bashkive, bankave dhe zhvilluesve privatë (obligacione banesash).
•Modeli austriak, me banesa publike me qira afatgjatë dhe mundësi blerjeje përmes kredive të buta.
•Rritje e rolit të shtetit në garantimin e aksesit, jo vetëm për shtresat në nevojë, por edhe për shtresën e mesme.
Stela Dhami thekson se modeli austriak ofron jo vetëm çmime të ulëta, por edhe siguri, cilësi dhe mbrojtje ligjore për banorët – elementë që mungojnë në tregun shqiptar.
Çfarë po bëjnë vendet e BE-së
Shembujt europianë tregojnë se kriza e strehimit po trajtohet me politika agresive publike:
•Polonia: miliarda euro për ndërtim masiv banesash sociale.
•Spanja: investime të mëdha për strehim social industrial.
•Italia: garanci shtetërore për kreditë e të rinjve.
•Gjermania: kontroll qirash dhe zgjerim të banesave sociale.
•Austria: rezidenca publike cilësore me qira të përballueshme.
Përfundim
Në Shqipëri, ndërtime ka gjithnjë e më shumë, por banesa po bëhet gjithnjë e më pak e aksesueshme. Pa ndërhyrje strukturore, pa politika të forta publike dhe pa frenim të deformimeve të tregut, rritja e ndërtimeve do të vazhdojë të shoqërohet me një paradoks social: qytete që rriten, por qytetarë që nuk arrijnë të strehohen.
