Në katër komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës – Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok – më 5 dhjetor u zhvilluan seancat konstituive ku kryetarët e rinj nga Lista Serbe bënë betimin dhe morën zyrtarisht detyrën. Ceremonitë u mbajtën në prani të simboleve shtetërore të Kosovës, ndërsa në disa raste u vunë re edhe flamuj të Serbisë.
Ministri në detyrë i Administrimit të Pushtetit Lokal, Elbert Krasniqi, deklaroi se procesi u zhvillua “në përputhje të plotë me Kushtetutën dhe ligjet e Republikës së Kosovës”, duke uruar kryetarët për mandatin e ri.
Kjo rikthim vjen pas tre vitesh, pasi kryetarët e Listës Serbe u larguan nga institucionet kosovare në nëntor 2022, si pjesë e një bojkoti politik ndaj vendimeve të Qeverisë së Kosovës. Në maj 2023, detyrën e morën kryetarë shqiptarë, zhvillim që serbët lokalë e kundërshtuan fuqishëm, duke shkaktuar tensione dhe përplasje të përsëritura.
Lista Serbe ka paralajmëruar se kryetarët e rinj do të kërkojnë menjëherë qasje në dokumentacionin e komunave dhe se do të anulojnë vendimet që i konsiderojnë “jolegjitime” të administratës së mëparshme.
Çfarë ndryshoi që nga viti 2023?
Pas marrjes së detyrës nga kryetarët shqiptarë, në veri u vendosën flamujt e Kosovës në institucionet komunale, gjë që më parë nuk ndodhte. Po ashtu:
- Komunat iu bashkuan Asociacionit të Komunave të Kosovës.
- U mbyllën një sërë institucionesh të financuara nga Serbia.
- U morën nën administrim ndërtesat ku funksiononin strukturat paralele serbe.
- U ndaluan ndërtimet e paligjshme të financuara nga Beogradi.
- U hapën shërbime të reja kosovare dhe biznese të shqiptarëve në veri, gjë që hasi në bojkot nga komuniteti serb.
Mitrovica e Veriut nënshkroi edhe një memorandum me Mitrovicën e Jugut për ndërtimin e urave mbi lumin Ibër, projekt i mbështetur nga qeveria qendrore.
Tensionet dhe krizat e viteve të fundit
Komuniteti serb refuzoi kryetarët shqiptarë, çka çoi në protesta të dhunshme dhe përplasje me KFOR-in në maj 2023, ku u plagosën mbi 100 persona. Situata u përkeqësua edhe më tej me sulmin e armatosur në Banjskë në shtator 2023, ku u vra një polic i Kosovës dhe tre sulmues serbë. Përgjegjësinë e mori Millan Radoiçiq, ish-nënkryetar i Listës Serbe.
Këto ngjarje bllokuan dialogun Kosovë–Serbi dhe nxitën vendosjen e masave ndëshkuese të BE-së ndaj Kosovës, disa prej të cilave janë hequr pjesërisht, ndërsa heqja e plotë mbetet ende e paqartë.
BE-ja kërkon stabilitet
Pas zgjedhjeve të tetorit, Bashkimi Evropian kërkoi që pushteti i ri lokal të punojë ngushtësisht me institucionet qendrore, të jetë konstruktiv dhe t’i shërbejë nevojave të qytetarëve duke respektuar ligjet e Kosovës. Heqja e plotë e masave, sipas BE-së, do të varet nga zhvillimet në terren dhe nga hapat e Kosovës në drejtim të qetësimit të situatës.
