Në fund të majit 1961, në Tiranë u mbyll një nga proceset më të bujshme politike të diktaturës komuniste: gjyqi ndaj të ashtuquajturit “Grupi armiqësor i Teme Sejkos”. Ish-komandanti i flotës detare, së bashku me bashkëpunëtorë nga ushtria, administrata dhe media, u akuzuan se ishin vënë në shërbim të shërbimeve të huaja – UDB-së jugosllave, KGB-së sovjetike, CIA-s amerikane dhe Asfalisë greke – me qëllim rrëzimin e pushtetit në Shqipëri.
Më 28 maj 1961, trupi gjykues ushtarak dha vendimet: tetë të pandehur u dënuan me vdekje dhe u pushkatuan më 31 maj, ndërsa pjesa tjetër u dënua me burgime të rënda deri në 25 vjet. Procesi u trumbetua si “zbulim i një komploti të madh ndërkombëtar”, por pas viteve ’90 janë ngritur gjithnjë e më shumë dyshime për natyrën e inskenuar të akuzave.
Agjentët që “fundosën” grupin dhe heshtja zyrtare
Prej dekadash është folur se Sigurimi i Shtetit përdori agjentë të infiltruar për të ndërtuar dosjen kundër “Grupit të Teme Sejkos” – të njohur edhe si “Grupi Çam”, ngaqë pothuaj të gjithë ishin me origjinë nga Çamëria. Megjithatë, dokumentet arkivore që flasin hapur për këta agjentë kanë munguar deri vonë.
Një seri materialesh të nxjerra nga arkiva e ish-Ministrisë së Brendshme hedhin dritë mbi tre agjentët kryesorë të Sigurimit në këtë histori, të njohur me pseudonimet:
- “Gjoksi” – Braho Beqo Emini
- “Trimi” – Skënder Hoxha
- “Besniku” – identiteti nuk del i plotë në dokumentet e publikuara
Këta u përdorën për vite me radhë si agjenturë në Greqi, të infiltruar në radhët e emigracionit politik dhe strukturave greke e perëndimore, e më pas u zhvendosën për të jetuar e punuar në Shkodër, “për t’i ruajtur nga armiqtë e popullit dhe agjenturat e huaja”.
Proces-verbal i vitit 1953: Dëshmia e “Gjoksit”
Një nga dokumentet më domethënëse është proces-verbali i datës 11 gusht 1953, ku kapiteni i parë i Zbulimit të Jashtëm merr në pyetje agjentin Braho Beqo Emini (“Gjoksi”), pasi ky ishte kthyer nga misionet në Greqi.
Në dëshmi, “Gjoksi” përshkruan:
- pritjen në Janinë nga oficerë grekë;
- qëndrimin në zyrat e zbulimit grek;
- kontaktet me një person të quajtur “Xhorxhi”, që vepronte si lidhje me amerikanët;
- transportin me avion ushtarak (me flamuj amerikanë) drejt Athinës;
- përdorimin e një legjende të përgatitur nga Sigurimi për të fituar besimin e grekëve dhe amerikanëve.
Ai tregon se detyra që u ishte ngarkuar nga “Zyra e Spiunazhit” (Zbulimi) ishte e qartë:
të depërtonin në radhët e emigracionit dhe t’i bindnin grekët e amerikanët se një pjesë e kuadrove të lartë në Tiranë po dërgonin njerëz të tyre jashtë për të bashkëpunuar kundër regjimit, duke ngritur kështu lojë të dyfishtë.
Episodi i Mehmet Kuçit dhe përmendja e Kadri Hazbiut
Një fragment veçanërisht i rëndësishëm i dëshmisë së “Gjoksit” lidhet me figurën e Mehmet Kuçit, një shqiptar i arratisur në Greqi, për të cilin ai raporton te shërbimet greke. Sipas deponimeve:
- Fillimisht, Mehmet Kuçi u kishte thënë grekëve se kishte ikur nga Shqipëria “nga urrejtja ndaj komunistëve”.
- Më vonë, kur u mor në pyetje nga amerikanët, ai pretendoi se ishte i dërguar nga gjenerali Kadri Hazbiu, duke shtuar se:
“Më ka dërguar Kadri Hazbiu, i cili më vuri revolen në kokë dhe më tha të hyja në Greqi si mik e të lidhesha me grekët dhe amerikanët. Si njeri me shtëpi të lartë, ata do të më prisnin mirë, e kështu në det do t’i godisnim më mirë amerikanët dhe grekët.”
Braho Emini raportoi te pala greke se versioni i Kuçit ishte kontradiktor dhe i dyshimtë, duke ngritur dyshime se ai mund të ishte agjent i dyfishtë ose i lojës së Tiranës. Nga dëshmia e “Gjoksit” del se ai vetë furnizonte zbulimin grek me raporte që komprometonin arratisur të tjerë, duke i paraqitur si të infiltruar të Sigurimit.
Detyra: të bliheshin komunistë dhe njerëz të Sigurimit
Në një dokument tjetër, “Gjoksi” tregon se para nisjes në mision, Zyra e Zbulimit u kishte dhënë urdhër:
- të qëndronin katër muaj në Shqipëri, në ilegalitet;
- të përpiqeshin të blinin komunistë dhe oficerë të Sigurimit, sidomos ata me pakënaqësi personale;
- të përdornin para pa kursim dhe t’u premtonin se “do t’u falej jeta” nëse bashkëpunonin.
Si emra të përmendur si objekt rekrutimi dalin:
Tahir Demi, Rexhep Mevlani, Fejzo Zeqo, Ali Xhelo, dhe të tjerë nga zona e Jugut dhe Çamërisë – emra që më vonë do të shfaqen në dosje të bujshme politike.
Pse këto dokumente kanë rëndësi sot?
Këto proces-verbale dhe raportime:
- tregojnë si funksiononte Sigurimi i Shtetit në planin ndërkombëtar, me agjentë të futur në Greqi dhe në kontakt me zbulimet perëndimore;
- ndihmojnë të kuptohet si u ndërtuan dosjet ndaj shumë personave që më pas u akuzuan si “armiq” e “agjentë të huaj” në procesin e Teme Sejkos;
- hedhin dritë mbi rolin dhe emrat e agjentëve që për dekada u konsideruan “heronj të heshtur” dhe nuk u ekspozuan asnjëherë në publik.
Edhe pas afro 35 vitesh nga rënia e regjimit komunist, këto dokumente mbeten thelbësore për të rindërtuar mozaikun e manipulimeve, lojës së dyfishtë dhe eliminimeve politike që u bënë nën petkun e “mbrojtjes së atdheut” dhe “luftës kundër agjenturave të huaja”.
