Bashkimi Europian po përshpejton masat kundër migrimit të parregullt, duke miratuar një paketë reformash të cilësuar si më kufizuesja deri më sot. Rregullat e reja parashikojnë ndalime më të shpejta, procedura të thjeshtuara riatdhesimi dhe krijimin e “qendrave të kthimit” jashtë territorit të BE-së — një praktikë që ka ngjallur kritika të ashpra nga organizatat e të drejtave të njeriut.
Reformat synojnë t’u japin shteteve anëtare më shumë kontroll mbi procesimin e kërkesave për azil dhe largimin e shpejtë të atyre që marrin refuzim.
“Qendra kthimi” jashtë BE — Italia dhe Shqipëria si modeli i parë
Një nga elementet më të diskutueshëm të paketës është legalizimi i krijimit të “qendrave të kthimit” jashtë BE-së. Aty migrantët do të dërgohen për përpunimin e kërkesave të tyre për azil ose për riatdhesim direkt drejt një vendi të tretë.
Italia ka qenë vendi i parë i BE që ka zbatuar këtë model, duke ngritur qendra në Shqipëri. Edhe pse projekti u pezullua për shkak të sfidave ligjore në Romë, ministri i Brendshëm italian deklaroi se marrëveshja e re mes ministrave të Brendshëm të BE-së “i kthen qendrat në Shqipëri në pozitë shumë të mirë për t’u bërë shembulli i parë i qendrave të kthimit të BE-së”.
Danimarka kishte eksploruar praktika të ngjashme me Ruandën që në vitin 2021, por ende pa rezultat konkret.
Megjithatë, mbetet e paqartë se cilat vende të tjera jashtë BE-së do të pranojnë të strehojnë migrantët që kërkojnë azil në Europë.
Kritikat e organizatave të të drejtave të njeriut
Organizatat si Human Rights Watch, Oxfam dhe Amnesty International e kanë cilësuar këtë qasje “shmangie të përgjegjësisë” nga BE, duke thënë se Union po përpiqet të eksportojë problemin e migrimit drejt vendeve që tashmë strehon shumicën e refugjatëve dhe kanë më pak kapacitete.
Amnesty akuzoi BE për modelim të praktikave amerikane të “ndalimeve, internimeve dhe riatdhesimeve masive të dhimbshme dhe çnjerëzore”.
Pavarësisht kritikave, ministri danez Rasmus Stoklund mbrojti reformat, duke thënë se BE do të mbetet përgjegjëse për respektimin e të drejtave të migrantëve, edhe brenda qendrave jashtë BE-së.
Dëbime më të shpejta përmes përcaktimit të vendeve “të sigurta”
Pjesë e reformës është edhe krijimi i një liste të centralizuar të vendeve “të sigurta”, që do t’u lejojë shteteve anëtare të marrin më shpejt vendime negative për aplikantët e azilit.
Vendet në këtë listë përfshijnë:
- Bangladeshin
- Indinë
- Kolumbinë
- Egjiptin
- Marokun
- Tunizinë
Gjithashtu, shtetet kandidate për BE-në — Mali i Zi, Moldavia dhe Serbia — do të konsiderohen të sigurta, me përjashtim të rasteve të konflikteve apo shkeljeve të të drejtave themelore.
Plani i ri: Rishpërndarje ose pagesë
Për të ndihmuar shtetet bregdetare të BE-së që përballen me mbërritjet masive, është krijuar një “fond solidariteti”. Sipas tij, vendet e Europës Veriore dhe Lindore duhet:
- të pranojnë një numër të caktuar migrantësh nga shtetet e mbingarkuara, ose
- të kontribuojnë financiarisht për mbajtjen e tyre.
Kjo synon të krijojë një mekanizëm të përbashkët përgjegjësie, megjithëse detajet konkrete të pagesave mbeten ende konfidenciale.
Hungaria ka paralajmëruar se nuk do të zbatojë rregullat, duke ngritur mundësinë e përplasjeve ligjore me Brukselin.
Konteksti politik: rritja e ekstremit të djathtë
Migrimi është renditur si çështja e dytë më shqetësuese për qytetarët e BE-së, pas luftës në Ukrainë. Kjo ka ushqyer rritjen e partive të ekstremit të djathtë, të cilat kanë ndërtuar profil politik mbi retorikën anti-migracion.
Sipas studiueses Helena Hahn, shtetet po fokusohen gjithnjë e më shumë te “zgjidhje inovative” për të frenuar migrimin, por rezultatet konkrete deri tani janë të pakta.
“Duket sikur shumë qeveri mendojnë se mund të zhvendosin njerëzit nga A në B lehtësisht, pa marrë parasysh realitetet politike dhe praktike”, tha Hahn.
