Negociatat mes Shtetet e Bashkuara dhe Irani po hyjnë në një fazë vendimtare, me një marrëveshje potenciale që mund të ndryshojë ndjeshëm ekuilibrat globalë të sigurisë.
Marrëveshja në diskutim
Sipas burimeve ndërkombëtare, palët po negociojnë një memorandum që parashikon:
- zhbllokimin e rreth 20 miliardë dollarëve asete iraniane
- në këmbim të kufizimit ose dorëzimit të uraniumit të pasuruar
Presidenti amerikan Donald Trump ka konfirmuar se një raund i ri bisedimesh pritet të zhvillohet në Islamabad.
Çfarë kërkon SHBA
Administrata amerikane synon:
- eliminimin e aksesit të Iranit në rezervat e uraniumit të pasuruar
- veçanërisht materialin me pastërti të lartë (deri 60%)
- kufizimin afatgjatë të programit bërthamor
Një nga propozimet përfshin edhe transferimin e një pjese të uraniumit në një vend të tretë.
Çfarë kërkon Irani
Nga ana tjetër, Irani kërkon:
- akses në fondet e ngrira ndërkombëtare
- lehtësim të sanksioneve ekonomike
- ruajtje të pjesshme të programit bërthamor
Irani ka propozuar që një pjesë e uraniumit të “hollohet” brenda vendit nën mbikëqyrje ndërkombëtare.
Pikat kyçe të memorandumit
Drafti i marrëveshjes përfshin disa elemente të rëndësishme:
- moratorium mbi pasurimin e uraniumit (SHBA kërkon 20 vite, Irani ofron 5)
- lejim për reaktorë kërkimorë për përdorim mjekësor
- çaktivizim të objekteve bërthamore nëntokësore
- diskutime për raketat balistike dhe Ngushtica e Hormuzit
Megjithatë, këto çështje mbeten ende të pazgjidhura plotësisht.
Armëpushimi dhe presioni diplomatik
Negociatat zhvillohen në sfondin e tensioneve rajonale dhe armëpushimit të përkohshëm, ndërsa Donald Trump ka paralajmëruar se:
- marrëveshja është “afër, por jo e sigurt”
- nëse nuk arrihet, operacionet ushtarake mund të rifillojnë
Ndërmjetësit ndërkombëtarë
Procesi po mbështetet nga disa aktorë rajonalë dhe ndërkombëtarë, përfshirë:
Një takim i ri diplomatik pritet të zhvillohet së shpejti në Turqi për të çuar përpara negociatat.
Nëse arrihet, kjo marrëveshje mund të ndikojë jo vetëm në marrëdhëniet SHBA–Iran, por edhe në tregjet globale të energjisë dhe arkitekturën e sigurisë ndërkombëtare.
