Iran dhe United States kanë sinjalizuar se po afrohen drejt një marrëveshjeje paraprake që synon ta shndërrojë armëpushimin aktual në një zgjidhje më afatgjatë për tensionet në Lindjen e Mesme.
Sipas raportimeve ndërkombëtare, palët po negociojnë një “memorandum mirëkuptimi”, i cili do të përcaktojë hapat për zgjidhjen graduale të çështjeve më të ndjeshme mes tyre, megjithëse marrëveshja përfundimtare ende nuk pritet të nënshkruhet.
Rihapja e
Strait of Hormuz
Një nga pikat kryesore të draftit është rihapja graduale e Ngushticës së Hormuzit, rruga detare strategjike për tregtinë globale të naftës dhe gazit.
Presidenti Donald Trump deklaroi se ngushtica do të rihapet sipas memorandumit, ndërsa mediat iraniane theksojnë se kontrolli mbi kalimin detar do të mbetet nën mbikëqyrjen iraniane.
Sipas burimeve iraniane, transporti detar do të rikthehet gradualisht në nivelet para konfliktit gjatë një periudhe 30-ditore, ndërsa Teherani kërkon që paralelisht të hiqet edhe bllokada amerikane ndaj porteve iraniane.
Programi bërthamor dhe uraniumi
Një tjetër pikë kyçe lidhet me programin bërthamor iranian. Drafti parashikon që Irani të angazhohet të mos zhvillojë armë bërthamore dhe të hyjë në negociata për reduktimin ose transferimin e rezervave të uraniumit të pasuruar.
Megjithatë, mediat shtetërore iraniane kanë mohuar se Teherani ka pranuar dorëzimin e rezervave bërthamore apo mbylljen e objekteve bërthamore.
Administrata amerikane ka insistuar vazhdimisht që Irani të heqë dorë nga rezervat e uraniumit të pasuruar në nivele të larta, të cilat konsiderohen potencialisht të përdorshme për zhvillimin e armëve bërthamore.
Asetet e ngrira dhe sanksionet
Teherani kërkon gjithashtu zhbllokimin e miliarda dollarëve në asete iraniane të ngrira jashtë vendit, si dhe heqjen graduale të sanksioneve ndërkombëtare.
Sipas mediave iraniane, pa lirimin e një pjese të këtyre fondeve nuk do të ketë marrëveshje. Nga ana tjetër, zyrtarët amerikanë kanë bërë të qartë se çdo lehtësim ekonomik do të vijë vetëm pas rihapjes së plotë të Ngushticës së Hormuzit dhe zbatimit të detyrimeve nga Irani.
Raketat balistike dhe Libani
Në diskutime përfshihen edhe raketat balistike iraniane, të cilat Israel dhe aleatët arabë i konsiderojnë kërcënim serioz rajonal.
Po ashtu mbetet e paqartë nëse marrëveshja do të përfshijë ndonjë zgjidhje për konfliktin mes Izraelit dhe Hezbollah në Lebanon.
Sipas burimeve izraelite, Trump i ka garantuar kryeministrit Benjamin Netanyahu se Izraeli do të ruajë “lirinë e veprimit” kundër kërcënimeve në rajon, përfshirë Libanin.
Një marrëveshje ende e brishtë
Pavarësisht sinjaleve pozitive, negociatat mbeten të ndërlikuara dhe me shumë pika të pazgjidhura. Vetë Trump deklaroi se SHBA “nuk do të nxitohet” për firmosjen e marrëveshjes, ndërsa media iraniane raportoi se mosmarrëveshjet mbi disa klauzola kryesore vazhdojnë ende.
Në thelb, të dyja palët duket se synojnë shmangien e një konflikti të ri të madh rajonal, por çështjet e programit bërthamor, sanksioneve dhe ndikimit iranian në Lindjen e Mesme mbeten pengesat kryesore për një marrëveshje përfundimtare.
