Ekonomia shqiptare po shfaq shenja ngadalësimi, ndërsa burimet kryesore të rritjes – ndërtimi, turizmi dhe rritja e pagave – po arrijnë një fazë maturimi dhe nuk po prodhojnë më të njëjtin efekt si më parë.
Sipas të dhënave të fundit, të ardhurat buxhetore u rritën me 44.3 miliardë lekë, ose 6.2%, por ritmi është më i ulëti që pas pandemisë. Ajo që bie në sy është se 78% e kësaj rritjeje vjen nga tatimet mbi pagat dhe kontributet, duke treguar një zhvendosje të fortë të barrës fiskale drejt individëve.
Ekspertët theksojnë se sistemi fiskal po ndryshon strukturë:
- Tatimi mbi pagat (TAP) po bëhet burimi kryesor i të ardhurave
- TVSH-ja, dikur shtylla kryesore, po humbet peshë
- Rritja ekonomike po mbështetet më shumë te shpenzimet publike sesa te prodhimi real
Sipas ekonomistit Oltion Rrumbullaku, kjo tregon se ekonomia po mbështetet gjithnjë e më shumë te pagat dhe administrata publike, jo te sektorët prodhues si industria, bujqësia apo eksportet, të cilat janë në rënie.
Në vitin 2024, rritja ekonomike ishte rreth 4%, por kontributi kryesor nuk erdhi nga biznesi apo prodhimi, por nga:
- shpenzimet publike
- rritja e pagave në administratë
- efektet fiskale të taksave
Ndërkohë, shpenzimet buxhetore vazhdojnë të rriten ndjeshëm:
- pensionet arritën mbi 2 miliardë euro (25% e totalit)
- investimet publike rreth 1.3 miliardë euro
Megjithëse gjatë dekadës së fundit janë shpenzuar rreth 10 miliardë euro për investime, ekspertët theksojnë se efikasiteti mbetet i ulët. Shpesh fondet konsumohen në projekte me kosto të lartë, vonesa apo cilësi të dobët, pa prodhuar ndikim të qëndrueshëm në ekonomi.
Në këtë situatë, ekonomia shqiptare përballet me një sfidë kryesore:
si të kalojë nga një model i bazuar te shpenzimet dhe pagat, në një model që gjeneron rritje reale përmes prodhimit dhe investimeve efektive.
