Ambicia e qeverisë për digjitalizimin total të administratës publike, e personifikuar së fundmi nga “Diella”, ministrja e parë digjitale në botë e bazuar në Inteligjencë Artificiale, po përballet me një realitet krejt ndryshe nga propaganda fillestare. Ajo që u prezantua si një risi globale, sot po shfaqet si një problem serioz funksional për biznesin dhe administratën.
Gjatë muajve të fundit, platformat kryesore shtetërore online, veçanërisht sistemi SelfCare dhe ndërfaqja e e-Albania-s, kanë pësuar ndërprerje të shpeshta dhe të zgjatura, duke paralizuar aktivitetin e mijëra bizneseve. Në disa raste, bllokimi i shërbimeve ka zgjatur mbi tre javë, pa asnjë njoftim zyrtar, pa afate zgjidhjeje dhe pa asnjë përgjegjësi institucionale.
Bizneset, veçanërisht të vetëpunësuarit, u përballën me pamundësinë për të fiskalizuar faturat, për të kryer deklarime tatimore, për të ndryshuar të dhëna në certifikata elektronike apo për të kryer rakordime financiare. Kjo situatë rrezikoi drejtpërdrejt të ardhurat mujore dhe ekspozoi subjektet ndaj gjobave për shkelje që nuk vareshin prej tyre.
Shoqatat e biznesit dhe kontabilistëve reaguan ashpër, duke e cilësuar situatën si një krizë të rëndë operacionale. Ato kërkuan transparencë, njohje të situatës si forcë madhore dhe garanci se bizneset nuk do të penalizohen për dështime teknike shtetërore. Sipas tyre, sistemi që duhej të lehtësonte formalizimin është kthyer në një pengesë serioze për funksionimin normal të ekonomisë.
Ndërkohë, institucionet reaguan me deklarata evazive. Drejtues të administratës tatimore pranuan probleme teknike, por i relativizuan ato, duke theksuar se “sistemet janë ndër më të avancuarat” dhe se raportimet mund të bëhen në një moment të dytë. Nga ana tjetër, përfaqësues të qeverisë vijuan të theksojnë renditjet ndërkombëtare të Shqipërisë në shërbimet digjitale, duke injoruar realitetin në terren.
Edhe pas njoftimeve zyrtare se sistemet ishin rikthyer në funksion, bizneset raportuan sërish vështirësi në akses dhe përdorim. Administrata u detyrua të shtyjë afate ligjore, duke pranuar në heshtje dështimin operacional të platformave.
Situata ka tërhequr vëmendjen edhe të mediave ndërkombëtare, të cilat nga entuziazmi fillestar për “Diellën” kaluan në tone kritike. Raporte të huaja kanë vënë në dyshim efektivitetin real të modelit shqiptar të digjitalizimit, duke ngritur shqetësime për mungesë mbikëqyrjeje, transparence dhe rrezik të politizimit të teknologjisë.
Ekspertë të teknologjisë theksojnë se problemi lidhet me arkitekturën e fragmentuar të sistemeve shtetërore, mirëmbajtjen e dobët, varësinë nga kontraktorë të shumtë dhe mungesën e ekipeve të qëndrueshme teknike. Sipas tyre, mjafton që një komponent i vetëm të dështojë që i gjithë sistemi të bjerë, duke e kthyer një shtet “digjital” në një administratë të bllokuar.
Në vend që digjitalizimi të jetë një mjet funksional për qytetarët dhe bizneset, realiteti po tregon një shtet që ka investuar qindra miliona euro për imazh, por jo mjaftueshëm për funksionim të qëndrueshëm. “Diella”, nga simbol i inovacionit, po shndërrohet në metaforën e një sistemi që shkëlqen në prezantim, por dështon në praktikë.
