Industria shqiptare e armatimeve po shndërrohet në një nga sektorët më të errët për nga transparenca, me akuza serioze për korrupsion, favorizim dhe përjashtim të konkurrencës. Në qendër të këtyre dyshimeve ndodhen drejtues të lartë shtetërorë dhe vendime qeveritare që kanë hapur rrugën për marrëveshje direkte, pa garë dhe pa kontroll publik.
Kompania shtetërore e prodhimeve ushtarake KAYO sh.a., e krijuar në vitin 2024, u pajis me kompetenca të jashtëzakonshme për të prodhuar, tregtuar dhe bashkëpunuar në fushën e armatimeve, duke vepruar jashtë procedurave standarde të prokurimit publik. Kjo skemë i ka lejuar qeverisë që, në vend të tenderëve ndërkombëtarë, të negociojë drejtpërdrejt kontrata shumë të mëdha me kompani të përzgjedhura.
Rasti më i përfolur është bashkëpunimi me kompaninë izraelite Elbit, i prezantuar publikisht si marrëveshje shtet–shtet, por që në thelb dyshohet se fsheh kontrata biznesi me vlerë qindra milionë euro. Detajet financiare nuk janë bërë publike, ndërsa burime investigative flasin për shifra që variojnë nga 400 deri në 600 milionë euro, madje edhe më shumë. Dyshohet se financimi po strukturohet përmes skemave të ngjashme me koncesionet, duke shmangur kontrollin e drejtpërdrejtë buxhetor.
Një tjetër element problematik është krijimi i shpejtë i shoqërive të përbashkëta (joint venture) mes KAYO-s dhe kompanive private të përzgjedhura, pa asnjë thirrje publike apo garë. Brenda pak muajsh janë themeluar disa kompani të reja në fushën e mbrojtjes, me kapital minimal dhe me strukturë pronësie që favorizon thellësisht partnerët privatë, ndërsa shteti mbetet me rol dytësor, por me përgjegjësi publike.
Këto lëvizje kanë ngritur dyshime serioze se konkurrenca është eliminuar qëllimisht dhe se industria e armatimeve po përdoret si kanal për përfitime të mëdha financiare, në dëm të interesit publik dhe sigurisë kombëtare. Mungesa e transparencës, sekretimi i kontratave dhe përjashtimi i kompanive të tjera nga gara kanë forcuar zërat se kjo çështje pritet të jetë objekt hetimi nga organet e drejtësisë.
Në thelb, skema e ndjekur duket e qartë: krijimi i një enti shtetëror me kompetenca speciale, përdorimi i tij për marrëveshje direkte dhe ndërtimi i partneriteteve monopoliste me aktorë të paracaktuar. Një model që, nëse provohet, përbën një nga aferat më të mëdha të dyshuara në sektorin strategjik të mbrojtjes.
