Migracioni vijon të mbetet një nga faktorët më përcaktues për shoqërinë dhe ekonominë shqiptare. Anketa e Migracionit të Familjeve 2024, e realizuar nga INSTAT në bashkëpunim me Bankën Botërore, tregon se rreth 37% e familjeve në Shqipëri kanë të paktën një anëtar që aktualisht jeton jashtë vendit ose që ka emigruar dhe është kthyer.
Sipas të dhënave, vlerësohet se rreth 1.6 milionë shqiptarë jetojnë jashtë vendit, ndërsa mbi 108 mijë persona janë kthyer në Shqipëri gjatë 12 viteve të fundit, duke dëshmuar se migracioni nuk është një fenomen i përkohshëm, por një proces ciklik dhe afatgjatë.
Emigracioni, fenomen i të rinjve në moshë pune
Anketa tregon se emigracioni është kryesisht një fenomen i të rinjve në moshë pune, veçanërisht i meshkujve. Gati 75% e emigrantëve aktualë janë meshkuj, ndërsa shumica i përkasin grup-moshës 25–44 vjeç, që përfaqëson bërthamën më produktive të tregut të punës.
Në aspektin arsimor, emigrantët rezultojnë më të arsimuar se popullsia që mbetet në Shqipëri:
- Mbi dy të tretat kanë përfunduar arsimin e mesëm
- Rreth 18% kanë arsim të lartë
SHBA-ja dhe Gjermania tërheqin emigrantët më të arsimuar, ndërsa Greqia mbetet destinacioni kryesor për emigrantët me nivel më të ulët arsimor.
Pritshmëri të larta, realitet më i vështirë
Para emigrimit, shumica e individëve ishin të punësuar në Shqipëri, por kryesisht në profesione me paga të ulëta. Emigrantët prisnin të fitonin mesatarisht 3,900 dollarë në muaj, por të ardhurat reale rezultojnë rreth 2,200 dollarë, ndërsa kursimet janë shumë më të ulëta se parashikimet fillestare.
Megjithëse emigracioni rrit të ardhurat mesatarisht 2.5 herë krahasuar me Shqipërinë, ai shoqërohet me pasiguri të lartë:
- 1 në 3 emigrantë punon pa kontratë të shkruar
- Mbi 25% nuk përfiton sigurime shoqërore apo pushime të paguara
Një tjetër problem është nënshfrytëzimi i kapitalit njerëzor, pasi rreth një e treta e emigrantëve aktualë dhe gati 80% e emigrantëve të kthyer me arsim të lartë punojnë në profesione që kërkojnë kualifikime më të ulëta se arsimi i tyre.
Remitancat: mbështetje jetike, por pak investime
Remitancat mbeten një burim i rëndësishëm për ekonominë familjare. Rreth gjysma e familjeve me emigrantë kanë marrë remitanca gjatë vitit të fundit dhe për to, dërgesat nga jashtë përbëjnë mesatarisht 41% të të ardhurave totale.
Megjithatë, këto fonde përdoren kryesisht për konsum bazë (ushqim, shpenzime të përditshme, shëndetësi), ndërsa investimet në biznes apo bujqësi janë minimale. Vetëm 30% e remitancave kalojnë përmes kanaleve formale, çka kufizon ndikimin e tyre në formalizimin e ekonomisë.
Rikthimi i emigrantëve dhe riintegrimi
Rikthimi i emigrantëve është përshpejtuar vitet e fundit, me 45% të të kthyerve pas vitit 2020. Fillimisht, ata përballen me vështirësi në punësim, por me kalimin e kohës arrijnë norma punësimi më të larta se popullsia jo-emigrante. Vetëpunësimi shfaqet si një rrugë kyçe riintegrimi, veçanërisht për gratë.
Mesazhi i institucioneve
Drejtoresha e INSTAT, Elsa Dhuli, theksoi se migracioni është një realitet strukturor dhe se balanca mes përfitimeve dhe kostove varet nga politikat publike. Përfaqësues të OKB-së, Bankës Botërore, GIZ dhe IOM nënvizuan rëndësinë e të dhënave të besueshme për hartimin e politikave gjithëpërfshirëse që e shndërrojnë migracionin në një faktor zhvillimi afatgjatë për Shqipërinë.
