Një analizë e re e Qendrës së Forenzikës Digjitale të Malit të Zi (DFC) vë theksin se Rusia po përpiqet të ruajë ndikimin e saj gjeopolitik përmes metodave hibride, duke shënjestruar vende që ndodhen në faza të rëndësishme të integrimit euroatlantik. Mali i Zi dhe Moldavia paraqiten si dy shembuj konkretë të kësaj strategjie, me ngjashmëri të dukshme në mënyrën se si Moska tenton të ndërhyjë në proceset e tyre politike.
Sipas analistit të DFC-së, Drashko Jabuçanin, çdo hapësirë e mundshme për destabilizim shfrytëzohet nga Rusia. Ai thekson se, megjithë izolimin politik dhe sanksionet ndërkombëtare që kanë shoqëruar pushtimin e Ukrainës, Kremlini synon t’i tregojë Perëndimit se vazhdon të mbajë në dorë levat e ndikimit të tij tradicional.
Ngjashmëritë mes Malit të Zi dhe Moldavisë
Analiza e DFC-së vëren se Rusia përdor të njëjtat instrumente:
- dezinformimin,
- aktivitetet e shërbimeve sekrete,
- instrumentalizimin e institucioneve fetare,
- financimin e strukturave radikale.
Në Moldavi, kjo u pa qartë gjatë zgjedhjeve parlamentare të vitit 2025, kur autoritetet arrestuan dhjetëra persona të trajnuar në Serbi nga agjentë të inteligjencës ushtarake ruse (GRU), me qëllim nxitjen e trazirave në rast të një fitoreje proevropiane. Taktikat përfshinin thyerje kordonësh policorë, dhunë në protesta dhe destabilizim të institucioneve.
Këto praktika ngjasojnë me ato të përdorura në Mal të Zi gjatë vitit 2016, kur Prokuroria Speciale zbuloi një tentativë për grusht shteti në ditën e zgjedhjeve parlamentare — një operacion që sipas akuzave po drejtohej nga po agjentë të GRU-së për të penguar anëtarësimin e Malit të Zi në NATO.
Roli i Serbisë si qendër logjistike
Në të dy rastet, raporti i DFC-së identifikon Serbinë si territorin ku janë organizuar trajnime të paligjshme, përgatitje operacionale dhe koordinim i veprimtarive të agjentëve rusë.
Hetimet e mëparshme kanë dokumentuar evidenca të qarta, si:
- materiale të sekuestruara,
- pranimet e pjesëmarrësve,
- financime të dyshimta,
- vëllim të madh komunikimi ndërmjet grupeve të mbështetura nga Moska.
Kisha — instrument ndikimi
Një tjetër paralele e rëndësishme është roli i institucioneve fetare.
Në Moldavi, Kisha Ortodokse luajti një rol të fortë në përhapjen e narrativave kundër BE-së, duke mobilizuar publikun përmes kanaleve të financuara nga fondet ruse. Përdorimi i temave të “vlerave tradicionale” u shfrytëzua si mjet politik.
Në Mal të Zi, analiza e DFC-së përmend ndikimin e Kishës Ortodokse Serbe në zgjedhjet lokale të vitit 2024, duke e cilësuar atë si një aktor që ndikon në proceset politike — pretendime këto që Mitropolia Serbe i ka mohuar plotësisht, duke i quajtur “të rreme dhe keqdashëse”.
Institucionet — mbrojtja më e fortë ndaj ndikimit rus
Sipas DFC-së, shtetet e prekura duhet të ndërtojnë mekanizma të fortë institucionalë për të penguar operacionet e Kremlinit.
Këto përfshijnë:
- politika të qarta të sigurisë,
- strategji kundër dezinformimit,
- transparencë në financimet politike,
- kontroll të rreptë ndaj rrjeteve të huaja që mund të ndikojnë mbi opinionin publik.
Komisioni Evropian, në raportet e tij të fundit, i ka kërkuar Malit të Zi të miratojë një strategji kundër ndikimeve të huaja dhe fushatave të dezinformimit, duke e vlerësuar si pjesë të rëndësishme të rrugëtimit drejt BE-së.
