Radikalizimi i fëmijëve dhe adoleshentëve po kthehet në alarm serioz për shoqëritë evropiane. Nga islamizmi i dhunshëm te ekstremi i djathtë, gjithnjë e më shumë të mitur po bien pre e propagandës, sidomos në internet dhe rrjete sociale si TikTok, Instagram, Telegram apo Discord.
Një rast tronditës: dy adoleshentë 15 dhe 17 vjeç, me origjinë nga Afganistani dhe Çeçenia, që e identifikonin veten me organizatën terroriste “Shteti Islamik”, planifikuan të godisnin me kamion tregun e Krishtlindjeve në Leverkusen për të vrarë sa më shumë njerëz. Falë sinjaleve të marra online, policia gjermane i arrestoi dy ditë para sulmit. Në vitin 2024 ata u dënuan me katër vite burg.
Raste të tilla nuk janë më të rralla. Zyra Federale e Policisë Kriminale (BKA) në Gjermani raporton se krimet e dhunshme me autorë të mitur janë rritur ndjeshëm: të dyshuarit deri në 17 vjeç janë shtuar me gati një të tretën që nga viti 2019, ndërsa numri i fëmijëve deri në 13 vjeç të përfshirë në vepra penale është rritur me dy të tretat.
Shumë kriza, pak mbështetje
Sipas BKA-së, fëmijët dhe të rinjtë janë nën presion gjithnjë e më të madh psikologjik. Vetë stresi nuk të bën kriminel, por i kombinuar me faktorë të tjerë e rrit rrezikun:
- dhunë apo konflikt në familje,
- mungesë e dashurisë prindërore,
- varfëri dhe pasiguri për të ardhmen,
- trauma nga lufta, ndryshimet klimatike, pandemia.
Veçanërisht të ekspozuar janë të miturit që kanë ikur nga vendet e tyre – refugjatë të vetëm, pa rrjet mbështetjeje, pa perspektivë të qartë. Në kërkim të kuptimit dhe identitetit, ata i drejtohen internetit – dhe shpesh përfundojnë në kanale ekstremiste fetare apo politike.
Për më shumë se 20 vite, Rrjeti për Parandalimin e Dhunës (VPN) në Berlin punon me fëmijë dhe të rinj të rrezikuar nga radikalizimi. Organizata bashkëpunon ngushtësisht edhe me agjencitë e sigurisë për çështjet e deradikalizimit.
Lindja e Mesme, “triger” emocional
Konflikti në Lindjen e Mesme është kthyer në përshpejtues radikalizimi sidomos te të rinjtë. Thomas Mike, drejtor i VPN, tregon se gjatë punëtorive në shkolla, tema të tilla ndezin shpejt tensione emocionale.
Ai thotë se bisedat e hapura mes të rinjve, në një mjedis të sigurt, janë thelbësore:
“Nëse e humbasim mundësinë për të folur me ta, ekstremistët kanë fituar.”
Sipas tij, të rinjtë shpesh u tregojnë njëri-tjetrit gjëra që nuk guxojnë t’ua thonë të rriturve. Nëse kjo hapësirë dialogu mungon, aty futen propagandistët.
TikTok, Instagram, Telegram: terreni i ri i rekrutimit
Raporti i BKA-së për vitin 2024 thekson se krimet e dhunshme të ekstremit të djathtë shpesh paraprihen nga një proces radikalizimi online. Nuk është vetëm shikimi i videove propagandistike problemi, por edhe rrjetëzimi:
- grupe të mbyllura në Telegram,
- servera në Discord,
- faqe dhe profile në Instagram dhe TikTok,
ku të rinjtë gjejnë “të ngjashëm” me veten dhe futen në “eko-dhoma” ku u ushqehet urrejtja.
Zyra për Mbrojtjen e Kushtetutës paralajmëron:
“Internetit i ulët pragu i aksesit i ofron të rinjve një hapësirë të lehtë për të shpërndarë dhe konsumuar pikëpamje të dhunshme dhe mizantropike.”
Një shembull konkret është grupi “Jung & Stark” (JS), i cili u bë i njohur në vitin 2024 falë Instagram-it. Sipas autoriteteve, ky grup ofroi një hyrje të shpejtë drejt ekstremizmit të djathtë për shumë të rinj, mes tyre edhe të mitur. “Armiqtë” e tyre ishin Antifa, aktivistët e majtë dhe komuniteti LGBTQ+.
Kur nuk funksionon as familja, as shkolla
Ekspertët tregojnë se është gjithnjë e më e vështirë të nxirren të rinjtë e radikalizuar nga botët e tyre virtuale. Feride Aktaş, nga departamenti i “Ekstremizmit të Motivuar Fetar”, është e shqetësuar për nivelin e polarizimit:
“Jemi aq larg njëri-tjetrit, sa fillimisht duhet të mësojmë sërish të jemi të aftë për dialog.”
Ajo thotë se nuk duhet t’i etiketojmë menjëherë të rinjtë për deklarata provokuese, por të kuptojmë emocionet dhe boshllëqet e tyre.
Veterin e pandemisë së COVID-19 ajo e sheh ende të gjallë: shumë adoleshentë rrëfejnë se në periudhën e izolimit nuk kishte askënd për ta – as në shtëpi, as në shkollë. Edhe sot, shumë prej tyre ndihen të vetmuar edhe brenda një grupi shokësh. Kjo i bën lehtësisht të kapshëm nga grupet ekstremiste – qofshin ato islamiste apo të djathta.
Thomas Mike thekson një problem tjetër: shumica e prindërve nuk arrijnë ta kuptojnë se fëmijët e tyre mund të jenë duke u radikalizuar online. Ai u bën thirrje familjeve të kontaktojnë qendrat e këshillimit sa herë që kanë dyshime, në vend që ta injorojnë situatën.
Të rinj me rrezik të lartë – por edhe shpresë
Rrjeti për Parandalimin e Dhunës ka trajtuar 431 raste të lidhura me radikalizimin gjatë 10 viteve të fundit. 75 prej tyre klasifikohen si “individë me rrezik të lartë”, që përbëjnë kërcënim serioz për sigurinë publike. Mes tyre ka edhe të rinj që kanë shkuar në Siri për t’iu bashkuar “Shtetit Islamik” dhe janë kthyer sërish në vend.
Megjithatë, rezultatet e punës me ta janë inkurajuese: nga 431 raste, vetëm dy kanë rikthyer sjelljen e rrezikshme. Kjo tregon se deradikalizimi është i mundur, nëse shoqëria, familja, shkolla dhe strukturat e specializuara nuk i lënë vetëm fëmijët dhe të rinjtë.
