Veriu i Kosovës po hyn në një fazë të re politike teksa Lista Serbe rikthen pushtetin në katër komunat me shumicë serbe: Mitrovicë e Veriut, Leposaviç, Zveçan dhe Zubin Potok. Më 5 dhjetor 2025, kryetarët e rinj të zgjedhur do të marrin zyrtarisht detyrat e tyre në seancat konstituive – një hap që pritet të ndryshojë sërish ekuilibrat politikë në zonë.
Ky rikthim vjen pas dy vitesh përplasjesh intensive dhe krizash të thella që filluan në vitin 2023, kur këto komuna u udhëheqën nga kryetarë shqiptarë, pas dorëheqjes kolektive të kryetarëve serbë në nëntor 2022.
Rikthimi i Listës Serbe: Pse sot situata është ndryshe?
Lista Serbe, e cila gëzon mbështetjen e plotë të Beogradit, gjatë fushatës pranoi se largimi nga institucionet ishte një “gabim strategjik”. Sipas kryetarit të saj, Zllatan Ellek, rikthimi në pushtet synon jo vetëm rimarrjen e kontrollit institucional, por edhe anulimin e vendimeve të kryetarëve shqiptarë, të cilat i konsideron “jolegjitime”.
Kryetarët e rinj – Millan Radojeviç, Zoran Todiç, Dragisha Milloviç dhe Millosh Peroviq – kanë paralajmëruar se menjëherë pas marrjes së detyrës do të kërkojnë qasje në të gjithë dokumentacionin komunal dhe do të rikthejnë funksionimin “normal” të institucioneve, sipas tyre.
Çfarë ndodhi në vitin 2023? Përse nisi kriza?
Pasi serbët u larguan nga institucionet në 2022, zgjedhjet e vitit 2023 i sollën në krye të katër komunave kandidatë shqiptarë. Ky zhvillim u refuzua kategorikisht nga komuniteti lokal serb.
Disa nga ndryshimet që shënuan atë periudhë:
- U vendos flamuri i Kosovës në komunat veriore për herë të parë.
- Komunat me shumicë serbe u anëtarësuan në Asociacionin e Komunave të Kosovës.
- Filloi mbyllja e institucioneve lokale të financuara nga Serbia.
- Objeket e institucioneve paralele serbe kaluan në pronësi të komunave.
- U mbyllën ndërtimet pa leje të financuara nga Serbia, ndërsa disa u paralajmëruan për shembje.
- U hapën institucione të Kosovës: banka, poste, biznese shqiptare, supermarkete, restorante.
Këto ndryshime u përjetuan nga serbët lokalë si “okupim”, ndërsa institucionet kosovare e konsideruan si “normalizim të rendit kushtetues”.
Përplasjet që kulmuan me dhunë
Popullsia serbe i kundërshtoi kryetarët shqiptarë me protesta, bojkot dhe mosbashkëpunim.
Momente kyçe:
Maj 2023 – Përplasje me KFOR-in
Serbët protestues u përplasën me trupat paqeruajtëse të NATO-s para komunës së Zveçanit. Mbi 100 persona u lënduan nga të dyja palët.
Shtator 2023 – Sulmi në Banjskë
Një grup i armatosur serbë sulmoi Policinë e Kosovës në Banjskë, ku mbeti i vrarë një polic shqiptar. Pas përleshjeve u vranë tre sulmues serbë.
Millan Radoiçiç mori përgjegjësinë për organizimin e sulmit, ndërsa Kosova akuzoi Serbinë për përfshirje – gjë që Beogradi e mohoi.
Pas këtyre ngjarjeve, dialogu Kosovë–Serbi hyri në bllokadë të plotë politike.
Ndërhyrja e BE-së dhe masat ndëshkuese
Përshkallëzimi në veri shkaktoi reagim të ashpër nga Bashkimi Evropian.
Në vitin 2023:
- BE vendosi masa ndëshkuese ndaj Kosovës për shkak të tensioneve.
- Këto masa filluan të lehtësohen gradualisht në maj 2025.
BE-ja tani kërkon që pushteti i ri lokal dhe institucionet qendrore të punojnë në mënyrë konstruktive dhe në përputhje me ligjin.
Çfarë pritet të ndodhë pas rikthimit të Listës Serbe?
Rikthimi i pushtetit në duart e Listës Serbe pritet të sjellë:
- anulimin e vendimeve të kryetarëve shqiptarë;
- rikthim të institucioneve me orientim pro-Beogradit;
- tensione të reja me autoritetet qendrore;
- presion mbi Prishtinën në dialogun e ndërmjetësuar nga BE-ja;
- mundësinë e rritjes së stabilitetit, nëse Listës Serbe i lejohet menaxhim i qetë institucional.
Megjithatë, shumë analistë paralajmërojnë se situata mbetet e brishtë, pasi plagët e viteve 2022–2023 nuk janë shëruar.
