Është një “central bërthamor” gjashtë reaktorët e të cilit me një kapacitet total prej 5.7 GW furnizonin një të katërtën e të gjitha nevojave të Ukrainës për energji elektrike përpara fillimit të luftës. Megjithatë, të gjashtë reaktorët në Zaporizhia u mbyllën. Por edhe pse nuk prodhojnë më energji elektrike, ata ende kanë nevojë për energji për të shërbyer sistemet kryesore të sigurisë dhe mekanizmat e ftohjes që parandalojnë shkrirjen e bërthamës. Duke qenë se kompania shtetërore ukrainase Energoatom, e cila zotëronte termocentralin e lartpërmendur bërthamor para luftës, humbi kontrollin e objektit, kompania amerikane e energjisë Westinhouse ofroi shërbimet e saj të servisimit të motorit të ftohtë “deri në kohë më të mira”. Por si, dhe pse, objekti i Zaporizhia përfundoi kaq lart në listën e prioriteteve? Në afërsi të tij është një “thesar” që ukrainasit u ofruan amerikanëve në këmbim të brendësisë së tyre në negociatat me rusët. Ukraina, për shembull, pretendon se përdorimi i mineraleve dhe xeheve të rralla do të ishte i mundur vetëm nëse termocentrali bërthamor i Zaporizhia kthehet në kontrollin e saj. Ky segment u konfirmua për “The New York Times”, në kushte anonimiteti, nga burime të mirëinformuara nga qarqet diplomatike amerikane dhe ukrainase.
Rimarrja e kontrollit
Përfitimet e Ukrainës nga një zgjidhje e tillë për situatën do të ishin të dukshme. Duke rimarrë kontrollin e termocentralit më të madh bërthamor në Evropë, Kievit do t’i jepej një litar shpëtimi mbi të cilin mund të rehabilitonte infrastrukturën energjetike të shkatërruar nga granatimet (të tepruara) ruse në tre vjet konflikt të përgjakshëm. “Burimet e mirëinformuara” të lartpërmendura pohojnë se marrëveshja ukrainas-amerikane për shfrytëzimin e mineraleve dhe xeheve të rralla parashikon një fond të përbashkët në të cilin do të rrjedhin të ardhurat nga projektet e reja energjetike. Administrata e re e Donald Trump tashmë ua ka paraqitur këtë marrëveshje bashkatdhetarëve të saj si një marrëveshje fitimprurëse shumë milionëshe. Dakord po, por nuk zbatohet.
“Shkop dhe karrotë”
Që shuma shumë milionëshe të fillojnë të rrjedhin në llogaritë e Kievit dhe Uashingtonit, Trump dhe Putin duhet të bien dakord për kontrollin mbi “centralin bërthamor” në fjalë. Dhe këtu kemi ardhur te problemi. Nga deklaratat e lëshuara nga Shtëpia e Bardhë dhe Kremlini pas bisedës telefonike dy-orëshe, nuk ishte e mundur të dallohej se për çfarë ishte rënë dakord saktësisht dhe nëse ka ndonjë gjë, në lidhje me Zaporizhia. E panjohura e njohur në këtë pikë është motivi që do ta shtynte Vladimir Putinin të dorëzonte (de fakto, vullnetarisht) një termocentral bërthamor në duart e jo një, por dy prej armiqve të Rusisë. Teorikisht, Trump mund t’i ofrojë atij heqjen e sanksioneve perëndimore në këmbim. Ose, në vend të një karote, ai mund të zgjedhë një shkop dhe të kërcënojë me sanksione të reja, edhe më të ashpra nga Perëndimi. Nëse ai ka sukses, ai do të provojë mjeshtërinë e tij në “artin e arritjes së një marrëveshjeje”. Megjithatë, nëse Putini e tejkalon atë edhe një herë, ai (përsëri) do të ekspozojë injorancën e tij thelbësore të gjeopolitikës, e cila në rrethanat e dhëna globale është një shenjë e madhe e dobësisë së fuqisë udhëheqëse në botë.
