Kremlini deklaroi dje se Rusia dhe NATO janë tani në konfrontim të drejtpërdrejtë, ndërsa aleanca e udhëhequr nga SHBA shënoi 75 vjetorin e saj. Valët e njëpasnjëshme të zgjerimit lindor të NATO-s janë një ‘frikësuese’ për Presidentin Vladimir Putin, i cili hyri në luftë në Ukrainë dy vjet më parë me qëllimin e deklaruar për të parandaluar afrimin e aleancës me kufijtë e Rusisë. Në vend të kësaj, lufta ka mobilizuar NATO-n, e cila është zgjeruar sërish me hyrjen e Finlandës dhe Suedisë. “Në fakt, marrëdhëniet tani kanë rënë në nivelin e konfrontimit të drejtpërdrejtë. NATO ishte tashmë e përfshirë në konfliktin që rrethon Ukrainën (dhe) vazhdon të lëvizë drejt kufijve tanë dhe të zgjerojë infrastrukturën e saj ushtarake drejt kufijve tanë”, tha zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov. Historia 75-vjeçare e NATO-s mund të përshkruhet në tre akte, secili i përcaktuar nga kërcënimet ekzistenciale ndaj sigurisë perëndimore. Së pari, ishte Lufta e Ftohtë dhe kërcënimi sovjetik. Akti i dytë erdhi në vitet 1990 dhe 2000, kur NATO vendosi trupa për herë të parë në Bosnje dhe Kosovë, e ndjekur nga Afganistani dhe Iraku. Nga viti 2014 e këtej, pushtimi i parë i Presidentit rus Vladimir Putin në Ukrainë dhe kalifati i vetëshpallur i ISIS solli kërcënime të armatosura drejt kufijve të aleancës në një kohë kur Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj po tërhiqeshin ngadalë nga bota. Akti i katërt i NATO-s mund të përkufizohet nga një krizë që është shpalosur ngadalë. Për më shumë se një dekadë, aleatët kanë shpenzuar në mënyrë kronike për mbrojtjen, ndërsa kundërshtarët e Perëndimit modernizuan dhe forcuan aftësitë e tyre ushtarake. Mënyra më e dukshme për të kuptuar ndikimin e kësaj është përmes pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, shkruan media amerikane “CNN”.
“Heshtja” e NATO-s
Sigurisht, personi më përgjegjës për pushtimin e Rusisë është vetë Putini. Por njerëzit e përfshirë drejtpërdrejt në politikën e sigurisë perëndimore thonë se paralajmërimet për nevojën për të përmirësuar mbrojtjen u anashkaluan në favor të balancimit të librave në vazhdën e krizës financiare të vitit 2008. Rasa Juknevi?ien?, ministre e mbrojtjes e Lituanisë nga 2008-2012, kujton një takim me zyrtarë amerikanë në Pentagon në vitin 2012, ku individë nga të gjitha anët, përfshirë SHBA-në, pranuan se Rusia do të ishte në një pozicion për të testuar NATO-n deri në vitin 2019. Pavarësisht se e dinin rrezikun, deri në vitin 2014, vetëm tre nga 30 aleatët e atëhershëm ishin në gjendje të përmbushnin objektivin e NATO-s prej 2% të PBB-së për shpenzimet e mbrojtjes. Deri në vitin 2019, ky numër ishte rritur vetëm në shtatë.
Pasojat për Ukrainën
Mosfinancimi i buxheteve të mbrojtjes për një periudhë të gjatë ka pasoja të shumta, nga numri më i ulët i trupave deri te pajisjet e mbajtura keq. Por në kontekstin e luftës në Ukrainë, rezervat e kufizuara dhe në pakësim të shpejtë të municioneve që Perëndimi t’i jepte Kievit ka qenë ndoshta më e dëmshmja. “Një gjë është absolutisht e sigurt, nëse aleatët në Evropë do të kishin përmbushur objektivin e tyre prej 2%, veçanërisht Gjermania, do të kishte shumë më tepër armë për t’i dhënë Ukrainës pa dobësuar mbrojtjen e vendeve të tyre respektivisht,” thotë John Herbst, ish-ambasadori i SHBA-së në Ukrainë. “Ndoshta nëse do të kishte më shumë armë, do të kishte pasur më shumë një pengesë për Putinin”, shtoi ai. Vlen të përmendet se nuk ishte detyra e NATO-s të mbronte Ukrainën nga pushtimi, pasi ajo nuk është anëtare e NATO-s. Megjithatë, natyra e mbështetjes së aleatëve të NATO-s për Ukrainën ka ekspozuar cenueshmërinë që vite të tëra nënfinancimi i ka shkaktuar aleancës.
Sfida kryesore
Kjo do të thotë se sfida përballë aleatëve të NATO-s tani nuk është vetëm se si mund të plotësojnë kërkesën për armë që vijnë nga Ukraina, por si mund t’i kthejnë ata vitet e nënfinancimit të mbrojtjes së tyre? Diplomatët evropianë, veçanërisht nga vendet baltike, shpesh përshkruajnë nevojën jo thjesht për të mbushur kasollen që është boshatisur duke i dhënë armë Ukrainës, por edhe për të ndërtuar një kasolle të re që gjithashtu ka nevojë për armët e veta. Situata në të cilën ndodhet NATO në moshën 75 vjeçare është e pazakontë. Nga njëra anë, vendet janë relativisht të bashkuara. Iniciativat e reja për gjëra të tilla si forcat e reagimit të shpejtë, stërvitjet stërvitore dhe dislokimet e trupave po koordinohen.
