Nga Ndokë kola:
Në vitin 1989, udhëheqësi i fundit komunist i Shqipërisë, Ramiz Alia, shpalli strategjinë e mbijetesës së regjimit: lejimi i një pluralizmi të kontrolluar, një opozitë e toleruar, por e drejtuar në mënyrë të tërthortë nga vetë pushteti. Tre dekada më vonë, historia e politikës shqiptare dëshmoi se Sali Berisha, njeriu që doli si opozitar, ishte në të vërtetë figura më e besuar dhe më e dobishme për sistemin që pretendoi se po përmbyste.
Pluralizëm si farsë, jo si liri
Në një mbledhje me dyer të mbyllura në vitin 1989, Ramiz Alia artikuloi qartë vijën e re politike të Partisë së Punës përballë presionit perëndimor dhe revoltave që po vlonin në vendet e tjera komuniste. Ai tha:
“Do të krijojnë parti sa të duan… por gjithsesi këto parti do të kontrollohen e do të drejtohen nga Ne.”
Kjo nuk ishte thjesht një deklaratë. Ishte një strategji shtetërore për të mbijetuar përmes maskimit, përmes demokracisë së komanduar dhe opozitës së menaxhuar. Dhe historia shqiptare dëshmoi se ky projekt u realizua — me ndihmën e një emri konkret: Sali Berisha.
Nga kardiolog i partisë, në opozitar të lejuar
Sali Berisha nuk ishte një figurë e përndjekur nga regjimi. Ai ishte anëtar i Partisë së Punës, mjek personal i elitës politike dhe njeri me kontakte të shumta në Perëndim. Në kohën kur sistemi po krisej, ai u promovua si një zë “ndryshe” nga brenda, një figurë e pranueshme për opinionin ndërkombëtar dhe një profil që mund të garantonte një “tranzicion të butë”.
Ai u ftua në takime me studentët, mori pjesë në diskutimet publike dhe u bë bashkëthemelues i Partisë Demokratike. Por ndryshe nga shumë të tjerë që tentuan të krijojnë opozitë të vërtetë dhe u shtypën, Berisha u lejua të ngrihej, të strukturonte forcën e tij dhe të futej në sistem pa pengesa. Kjo nuk ishte rastësi.
Nga pushteti i ri, te ruajtja e të vjetrës
Në vitin 1992, Sali Berisha u bë President i Republikës. Ai pati në dorë shansin historik për të çmontuar sistemin komunist. Por ndodhi e kundërta:
- Dosjet e Sigurimit nuk u hapën.
- Krimet e komunizmit nuk u hetuan seriozisht.
- Funksionarët e vjetër u ricikluan në administratë.
- Pronat e të përndjekurve nuk u kthyen me drejtësi.
- Drejtësia u vu nën kontroll politik.
Në vend të një shteti të ri, u ndërtua një regjim i vjetër me formë të re, ku frika, kontrolli dhe propaganda sunduan sërish.
Kur ndodhi kolapsi i vitit 1997, Berisha u soll saktësisht si një udhëheqës i kohës së diktaturës: nuk dha dorëheqje, shpalli gjendje të jashtëzakonshme, mbylli mediat dhe përdori dhunën për të mbajtur pushtetin.
Një besnik i sistemit që pretendoi se përmbysi
Pas vitit 1997, Berisha nuk u zhduk. Përkundrazi. Ai u rikthye në pushtet në vitin 2005, dhe për më shumë se 30 vite dominoi politikën shqiptare, qoftë si President, si Kryeministër, apo si lider opozite. Kjo jetëgjatësi nuk është thjesht meritë politike — është dëshmi se ai ishte mjeti më i dobishëm për mbijetesën e sistemit të vjetër.
Ai ruajti elitën e vjetër, sabotoi çdo reformë që rrezikonte të prekte strukturat reale të pushtetit dhe sulmoi me të njëjtën gjuhë të egër çdo përpjekje për drejtësi dhe ndarje pushtetesh.
Një përmbushje e planit të Ramiz Alisë
Ajo që Ramiz Alia projektoi në vitin 1989 si “pluralizëm nën kontroll”, u bë realitet me Sali Berishën. Ai ishte lideri që:
- E përdori opozitën si instrument për pushtet.
- E mbrojti kastën politike që doli nga diktatura.
- E shndërroi demokracinë në një lojë kontrolli dhe përjashtimi.
Sot, pas më shumë se tre dekadash tranzicion, është koha për të thënë të vërtetën pa iluzione:
Sali Berisha nuk ishte përmbysësi i regjimit të vjetër – por njeriu që e mbajti atë gjallë në një formë të re.
Përfundim: Një opozitar i kontrolluar për një sistem që nuk donte të vdiste
Historia shqiptare nuk mund të kuptohet pa pranuar këtë paradoks: ai që u shpall si opozita e madhe ndaj komunizmit, rezultoi të ishte njeriu më i besuar i strukturave që kërkonin të mos largoheshin kurrë nga pushteti.
Kur Alia tha:
“Do të krijojnë parti sa të duan… por do t’i drejtojmë Ne”,
…ai foli për Berishën — ndoshta pa e përmendur me emër, por me bindje të plotë në planin e tij.
Dhe historia e Shqipërisë pas 1990-s është provë që atë plan e zbatoi vetëm një njeri deri në fund.
