Nga Elbasani te Porto Romano, Shqipëria jeton mbi bomba toksike që shteti refuzon t’i çmontojë
Shqipëria është ende peng i një trashëgimie vdekjeprurëse: miliona ton mbetje të rrezikshme, metale të rënda dhe kimikate të depozituara prej dekadash, të cilat helmojnë tokën, ujin dhe ajrin. Nga Elbasani në veri e deri në Porto Romano në bregdet, qytetarët jetojnë çdo ditë mbi “bomba toksike” që kërcënojnë shëndetin e tyre, ndërsa qeveria zgjedh të mbyllë sytë.
Trupi i artikullit
Elbasani – zemra e helmit industrial
Kompleksi metalurgjik i Elbasanit është kthyer në një simbol të ndotjes masive. Me mbi 2 milionë ton mbetje nga ferrokromi e ferronikeli, ndotja e rëndë ka prekur lumin Shkumbin, tokat bujqësore dhe ajrin. Në Balëz, dikloremetani, arseniku dhe nitratet e amonit qëndrojnë ende të pamenaxhuara, duke e shndërruar zonën në një minë të hapur ekologjike.
Veriu – arseniku i bakrit
Rrësheni, Rubiku, Kurbneshi, Repsi, Fushë Arrëzi dhe Gjegjani janë dëshmi të pastra të neglizhencës shtetërore. Minierat e braktisura të bakrit kanë derdhur arsenik dhe metale të rënda në lumenjtë Mat, Fan, Osum e Drin. Gjegjani cilësohet si një nga zonat më të rrezikshme, ku toka dhe uji janë jashtë çdo standardi të sigurisë.
Pogradeci dhe kufiri me Greqinë
Mbetjet e ferronikelit në Përrenjas e Gurin e Kuq kërcënojnë ekuilibrin e liqenit të Ohrit, një pasuri natyrore me rëndësi ndërkombëtare. Në Rehovë, kufiri me Greqinë, bimësia është shkatërruar nga ndotja e minierave të bakrit, duke dëmtuar bujqësinë dhe jetesën e banorëve.
Nafta – plagë e hapur në Ballsh, Kuçovë e Patos-Marinzë
Industria e hidrokarbureve ka ndotur ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore, ndërsa gazrat toksike përhapen në ajër çdo ditë. Në Patos-Marinzë, banorët raportojnë shpërthime gazi dhe ndotje masive, por shteti nuk ka marrë masa serioze për mbrojtjen e shëndetit publik.
Fieri dhe Durrësi – arsenik dhe kimikate vdekjeprurëse
Ish-Uzina e Azotikut në Fier ka lënë pas mbi 850 m³ solucione të ndotura me arsenik dhe magazina të mbushura me 93 mijë kg kimikate të ndryshme. Porto Romano, një nga zonat më të njohura të ndotjes, mbetet ende burim helmimi për banorët e Durrësit. Pavarësisht fushatave ndërkombëtare për pastrim, problemi nuk është zgjidhur.
Shkodra dhe qytete të tjera
Në Bajzë të Shkodrës, mbi 80 ton kimikate të importuara në fillim të viteve ’90 vazhdojnë të jenë të pamenaxhuara. Edhe Laçi, Lushnja dhe Vlora vuajnë nga ndotjet e superfosfatit, PVC-së dhe metaleve të rënda.
Zërat e ekspertëve
Ekspertët e mjedisit paralajmërojnë se këto “pika të nxehta” përfaqësojnë një rrezik të vazhdueshëm për shëndetin e shqiptarëve. Arseniku, hidrokarburet dhe metalet e rënda përthithen nga toka dhe kalojnë në ushqim e ujë të pijshëm. Efektet janë të qarta: probleme respiratore, kancerogjene dhe sëmundje kronike që po shfaqen me ritme alarmante në komunitetet pranë zonave të ndotura.
Përfundimi
Ndërkohë që qytetarët helmojnë veten çdo ditë pa e ditur, qeveria vijon të heshtë. Pa një strategji të qartë, pa fonde serioze dhe pa transparencë, Shqipëria rrezikon të mbetet një deponi e hapur kimikatesh. Natyra dhe njerëzit po paguajnë çmimin e korrupsionit dhe neglizhencës shtetërore.
