Në 104-vjetorin e Lekut Shqiptar, Shkodra nuk përkujtoi thjesht një monedhë. Ajo rikujtoi një vijë historike që nis me themelet e shtetformimit dhe vazhdon me figurat që skalitën ndërgjegjen kombëtare.
Në fjalën e tij, Gjergj Temeli e vendosi përvjetorin në një bosht të qartë historik. Ai theksoi se emri “Lek” nuk është një rastësi teknike, por një zgjedhje që lidhet me figurën e Lekë Dukagjinit, princit të shekullit XV dhe bashkëkohësit të Gjergj Kastriotit Skënderbeut, i cili mbetet simboli suprem i rezistencës shqiptare ndaj Perandorisë Osmane.
“Pas Skënderbeut, qëndron Lekë Dukagjini,” – u shpreh Temeli, duke nënvizuar se nëse Skënderbeu përfaqëson shpirtin luftarak dhe unitetin politik, Dukagjini mishëron rendin juridik dhe kodin moral të shqiptarit.
Nga Principatat te Kanuni
Historikisht, Lekë Dukagjini ishte një ndër princat më të rëndësishëm të Shqipërisë së Veriut, pjesë e Lidhjes së Lezhës (1444), aleanca e famshme e princërve shqiptarë nën udhëheqjen e Skënderbeut. Pas vdekjes së Skënderbeut, figura e Dukagjinit fitoi edhe më shumë peshë në traditën juridike shqiptare përmes Kanunit, një përmbledhje normash zakonore që rregullonin jetën shoqërore, pronësinë, nderin dhe drejtësinë.
Edhe pse Kanuni u kodifikua më vonë nga At Shtjefën Gjeçovi në fillim të shekullit XX, ai mbart emrin e Dukagjinit si simbol i rendit dhe autoritetit tradicional.
Leku si simbol sovraniteti
Monedha shqiptare “Lek” u vendos zyrtarisht në vitin 1926, gjatë periudhës së konsolidimit të shtetit shqiptar. Emërtimi i saj u lidh me figurën e Aleksandrit të Madh (në traditën shqiptare i njohur si “Leka i Madh”), por në ndërgjegjen historike shqiptare, emri “Lek” rezonon fort edhe me Lekë Dukagjinin – figurën e ligjit dhe autoritetit tradicional.
Pikërisht këtë lidhje simbolike theksoi Temeli: Leku nuk është thjesht instrument ekonomik; ai është një shenjë sovraniteti. Çdo monedhë kombëtare përfaqëson besimin e një populli në shtetin e vet. Dhe kur ajo mban një emër historik, ajo bëhet edhe një kujtesë e vazhdimësisë sonë.
Kujtesë dhe përgjegjësi
Në aktivitetin përkujtimor, theksi nuk ishte vetëm tek historia, por edhe tek përgjegjësia aktuale. Në një kohë globalizimi dhe integrimesh ekonomike, ruajtja e identitetit kombëtar merr një dimension të ri.
104 vite më parë, Leku shënoi një hap drejt konsolidimit të pavarësisë financiare të shtetit shqiptar. Sot, sipas mesazhit të përcjellë në këtë përvjetor, ai mbetet simbol i dinjitetit, i kujtesës dhe i lidhjes sonë me figurat që ndërtuan themelet e kombit.
Nga Skënderbeu – simboli i qëndresës;
te Lekë Dukagjini – simboli i ligjit;
dhe te Leku – simboli i sovranitetit modern.
Një vijë historike që, sipas fjalës së Gjergj Temelit, duhet të mbetet e gjallë në ndërgjegjen e çdo shqiptari.
