Projekti inovativ i qeverisë shqiptare për krijimin e një ministreje virtuale me inteligjencë artificiale është rikthyer në qendër të vëmendjes ndërkombëtare, kësaj here nën një dritë kritike. Gazeta zvicerane Neue Zürcher Zeitung i ka kushtuar një analizë të detajuar figurës së “Diellës”, duke ngritur pikëpyetje mbi funksionimin, transparencën dhe besueshmërinë e këtij eksperimenti unik.
“Diella”, e prezantuar nga kryeministri Edi Rama si anëtarja e parë virtuale e një kabineti qeveritar në botë, u konceptua si një mjet për të luftuar korrupsionin në prokurimet publike. Sipas qeverisë, ajo përdor algoritme për të analizuar ofertat në tenderë dhe për të garantuar procese të paanshme dhe transparente.
Megjithatë, artikulli i medias zvicerane sugjeron se projekti po përballet me një krizë serioze besueshmërie, sidomos pas zhvillimeve që lidhen me Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit, institucioni që qëndron pas krijimit dhe funksionimit të platformës.
Hijet e skandalit të AKSHI-t
Sipas raportimit, skandali i fundit që përfshin drejtues të AKSHI-t ka ndikuar drejtpërdrejt në perceptimin publik të “Diellës”. Autoritetet e drejtësisë kanë ndërmarrë masa ndaj disa zyrtarëve të lartë të agjencisë, të cilët dyshohen për përfshirje në manipulime tenderash dhe abuzime me fondet publike.
Edhe pse “Diella” vetë është një sistem teknologjik, lidhja e saj me strukturat që e kanë ndërtuar ka bërë që kritikët të vënë në dyshim nëse ajo mund të konsiderohet realisht një zgjidhje kundër korrupsionit apo thjesht një produkt i të njëjtit sistem.
Një projekt inovativ, por pa transparencë të plotë
Artikulli i Neue Zürcher Zeitung thekson gjithashtu shqetësimet e ekspertëve për mungesën e transparencës:
- Nuk dihet saktësisht me çfarë të dhënash trajnohet sistemi
- Kodi dhe algoritmet nuk janë publikë
- Nuk është e qartë kush mban përgjegjësi ligjore për vendimet e saj
Këto paqartësi kanë nxitur debate nëse përdorimi i inteligjencës artificiale në vendimmarrje publike mund të krijojë më shumë probleme sesa zgjidhje, sidomos në një sektor kaq të ndjeshëm si prokurimet.
Përplasje ligjore për imazhin e “Diellës”
Një tjetër dimension i debatit lidhet me padinë e ngritur nga aktorja Anila Bisha, e cila pretendon se imazhi dhe zëri i saj janë përdorur pa autorizim për krijimin e figurës virtuale të “Diellës”.
Sipas saj, materiali i regjistruar ishte menduar vetëm për një funksion të kufizuar në platformën E-Albania dhe jo për një rol publik si “ministre virtuale”. Çështja tashmë është në proces gjyqësor dhe shton më tej debatet mbi projektin.
Nga inovacion në debat ndërkombëtar
Fillimisht i prezantuar si një hap i guximshëm drejt modernizimit dhe luftës kundër korrupsionit, projekti “Diella” kishte tërhequr vëmendje globale si një risi në administratën publike.
Por sot, sipas analizës së medias zvicerane, ai po shihet me më shumë skepticizëm. Kritikët argumentojnë se një sistem i tillë nuk mund të jetë efektiv pa transparencë, kontroll të qartë institucional dhe përgjegjësi të përcaktuar.
Mes inovacionit dhe sfidave reale
Debati mbi “Diellën” pasqyron një dilemë më të gjerë: sa mund të ndihmojë teknologjia në përmirësimin e qeverisjes, nëse vetë institucionet që e përdorin përballen me probleme besueshmërie?
Ndërsa qeveria shqiptare vazhdon ta mbështesë projektin dhe e konsideron atë pjesë të reformave për integrimin europian, zhvillimet e fundit tregojnë se rruga drejt këtij qëllimi mbetet e mbushur me sfida – jo vetëm teknologjike, por mbi të gjitha institucionale.
