Një analizë e publikuar nga BIRN hedh dritë mbi përplasjen mes kryeministrit Edi Rama dhe SPAK, duke e cilësuar atë si një moment kritik për demokracinë në Shqipëri.
SPAK, i krijuar në vitin 2019 me mbështetje ndërkombëtare, u kthye në institucionin më të besuar në vend për shkak të goditjes së korrupsionit në nivelet më të larta. Ai arriti të çojë përpara drejtësisë figura të rëndësishme politike, duke krijuar për herë të parë perceptimin se edhe “të paprekshmit” mund të ndëshkoheshin.
Megjithatë, sipas analizës, kjo klimë ndryshoi ndjeshëm kur hetimet prekën zëvendëskryeministren Belinda Balluku, një nga bashkëpunëtoret më të afërta të Ramës. Kryeministri, që më parë kishte mbështetur publikisht SPAK-un, ndryshoi qëndrim dhe ndërmori hapa për të penguar veprimet e tij.
Një nga momentet më të debatueshme ishte refuzimi i shumicës socialiste për të hequr imunitetin parlamentar të Ballukut, duke bllokuar arrestimin e saj. Ky veprim u interpretua si përdorim i pushtetit politik për të mbrojtur një zyrtare të lartë nga drejtësia.
Rama e justifikoi këtë vendim si një ushtrim të sovranitetit parlamentar, por sipas BIRN, ky argument bie ndesh me realitetin politik në vend, ku shumica parlamentare shihet si e kontrolluar nga vetë kryeministri.
Analiza thekson se kjo situatë krijon një paradoks: qeveria dhe shumica parlamentare veprojnë njëkohësisht si mbrojtëse e të pandehurve dhe si “gjykatëse” e çështjeve që duhet t’i takojnë drejtësisë.
Përplasja ka sjellë zhgënjim të madh publik dhe shqetësim ndërkombëtar, veçanërisht në institucionet europiane që e kanë parë suksesin e SPAK si një tregues kyç të progresit të Shqipërisë drejt integrimit.
Sipas BIRN, demokracia në vend ka qenë gjithnjë e më e dobësuar nga centralizimi i pushtetit, mungesa e transparencës dhe roli i kufizuar i institucioneve. Në këtë kontekst, lufta kundër korrupsionit e udhëhequr nga SPAK ishte kthyer në “shtyllën kryesore” të shpresës për llogaridhënie.
Por nëse kjo shtyllë dobësohet, paralajmëron analiza, atëherë iluzioni i një demokracie funksionale në Shqipëri rrezikon të shembet plotësisht.
Në përfundim, theksohet se përplasja Rama–SPAK nuk është thjesht një konflikt institucional, por një test i madh për shtetin e së drejtës dhe të ardhmen europiane të vendit.
