Ka momente në historinë e kombeve kur ndryshimi nuk vjen nga zyrat e pushtetit, por nga ndërgjegjja e qytetarëve. Momente kur njerëzit e zakonshëm vendosin të mos jenë më spektatorë të fatit të tyre, por protagonistë të tij. Shqipëria po përjeton pikërisht një moment të tillë.
Sheshi nuk është më thjesht një vend proteste. Ai është kthyer në simbolin e një zgjimi qytetar që po sfidon një model të konsumuar politik, i cili për dekada ka ushqyer korrupsionin, klientelizmin dhe pandëshkueshmërinë. Aty po lind një energji e re, e cila nuk buron nga interesat e partive, por nga kërkesa për drejtësi, meritokraci dhe dinjitet.
Për vite me radhë, qytetarëve u është kërkuar të pranojnë padrejtësinë si normalitet, të heshtin përballë arrogancës së pushtetit dhe të besojnë se asgjë nuk mund të ndryshojë. Por sheshi po dëshmon të kundërtën. Ai po tregon se kur njerëzit bashkohen rreth një kauze të drejtë, frika humbet fuqinë e saj dhe shpresa bëhet më e fortë se propaganda.
Në këtë klimë të re po ndryshon edhe raporti i qytetarit me shtetin. Kërkesa për llogaridhënie, transparencë dhe barazi para ligjit nuk është sulm ndaj institucioneve; është përpjekje për t’i bërë ato më të forta dhe më të besueshme. Një shtet demokratik nuk ndërtohet mbi privilegjin, por mbi ligjin. Nuk mbështetet te klientët politikë, por te qytetarët e lirë.
Po aq e rëndësishme është se kjo lëvizje po rikthen në qendër të debatit publik zërin e intelektualëve, profesionistëve dhe të rinjve. Për shumë kohë, mendimi kritik u la në periferi, ndërsa propaganda zuri vendin e argumentit. Sot po ndodh e kundërta. Fjala e lirë po fiton terren dhe qytetarët po kërkojnë të dëgjohen.
Sigurisht, përballë çdo lëvizjeje që fiton mbështetje popullore lind edhe tundimi për ta kontrolluar apo përvetësuar atë. Ka përpjekje për ta orientuar sipas interesave politike, për ta përdorur si kapital elektoral apo për ta futur në skemat e vjetra të pushtetit. Por një lëvizje që lind nga ndërgjegjja qytetare nuk mund të reduktohet në interesat e askujt. Forca e saj qëndron pikërisht te pavarësia dhe autenticiteti.
Sot është e qartë se shqiptarët nuk kërkojnë thjesht rotacion politik. Ata kërkojnë ndryshim të kulturës së qeverisjes. Kërkojnë institucione që funksionojnë, ekonomi të ndershme, mbrojtje të pronës, konkurrencë të lirë dhe mundësi të barabarta. Kërkojnë një shtet që respekton qytetarin dhe jo një qytetar që i nënshtrohet shtetit.
Kjo është arsyeja pse sheshi ka fituar autoritet moral. Jo sepse ka pushtet formal, por sepse përfaqëson një aspiratë që po bashkon gjithnjë e më shumë njerëz. Ai është bërë pasqyra e një shoqërie që refuzon të pranojë si të pashmangshme korrupsionin, padrejtësinë dhe mungesën e shpresës.
Ndryshimi i vërtetë nuk vjen brenda natës. Ai kërkon durim, sakrificë dhe këmbëngulje. Por historia na mëson se çdo transformim i madh ka nisur me njerëz që kanë pasur guximin të besojnë se gjërat mund të jenë ndryshe.
Prandaj kjo revoltë qytetare është më shumë se një protestë. Ajo është një thirrje për përgjegjësi, për dinjitet dhe për një kontratë të re mes qytetarit dhe shtetit. Është një kujtesë se Republika nuk u përket klaneve, oligarkëve apo interesave të ngushta politike. Republika u përket qytetarëve.
Dhe kur qytetarët ngrihen për të mbrojtur lirinë, drejtësinë dhe shpresën, asnjë pengmarrës nuk mund ta mbajë gjatë peng të ardhmen e tyre.
