Kontrolli i Lartë i Shtetit ka evidentuar një sërë shkeljesh dhe problematikash serioze në veprimtarinë e Inspektoratit Kombëtar të Mbrojtjes së Territorit për periudhën 2020–2024, duke nxjerrë në pah mangësi në prokurime, moszbatim të vendimeve për prishjen e ndërtimeve pa leje, dobësi në menaxhimin e stafit dhe një barrë të rëndë financiare për institucionin.
Sipas auditimit, një nga problemet kryesore lidhet me vetë kuadrin ligjor, pasi ligji për inspektimin dhe mbrojtjen e territorit nuk përcakton afate konkrete për ekzekutimin e vendimeve për prishjen e objekteve të paligjshme, duke lënë si formulim vetëm zbatimin “e menjëhershëm”. Në praktikë, kjo ka sjellë vonesa, zvarritje dhe në shumë raste moszbatim të vendimeve.
Raporti evidenton gjithashtu dobësi të theksuara në administrimin e punës së brendshme. Urdhrat e shërbimit për punonjësit shpesh nuk kanë objekt të qartë, afate të përcaktuara apo programe pune të detajuara. Në shumë raste mungojnë edhe raportet konkrete mbi veprimtarinë e kryer, duke e bërë të vështirë matjen e efektivitetit të punës në terren.
Probleme të mëdha janë konstatuar edhe në menaxhimin e burimeve njerëzore. Sipas KLSH, procedurat e rekrutimit nuk kanë qenë gjithmonë në përputhje me kriteret ligjore për pozicionet përkatëse, ndërsa institucioni është karakterizuar nga një paqëndrueshmëri shumë e lartë e stafit. Gjatë periudhës së auditimit janë regjistruar 241 dorëheqje dhe 494 largime nga puna.
Në fushën e prokurimeve publike, auditimi zbulon shkelje të shumta. Në disa procedura, kriteret teknike janë konsideruar të ekzagjeruara, të paargumentuara ose të paqarta, ndërsa në raste të tjera janë shpallur fitues operatorë ekonomikë që nuk kanë përmbushur të gjitha kushtet e kërkuara. KLSH konstaton po ashtu se në një numër të konsiderueshëm procedurash mungojnë deklaratat për konfliktin e interesit.
Një tjetër pikë e rëndë e raportit lidhet me mungesën e kontrolleve në terren. Sipas auditimit, IKMT nuk ka kryer inspektimet e nevojshme në raste të sinjalizuara për ndërtime pa leje, nuk ka mbajtur procesverbalet përkatëse dhe në shumë raste nuk ka ndjekur procedurat për pezullim punimesh, prishje objektesh apo vendosje gjobash. Edhe kur janë marrë vendime për prishje, një pjesë e tyre kanë mbetur të pazbatuara.
KLSH evidenton gjithashtu se për raste të konstatuara me elementë të veprës penale “ndërtim i paligjshëm”, nuk janë ndërmarrë gjithmonë hapa për fillimin e procedimeve penale. Po ashtu, në disa raste nuk janë bërë rikontrolle për të verifikuar vijimin e punimeve dhe për të identifikuar personat përgjegjës.
Nga ana financiare, situata paraqitet shqetësuese. Deri në fund të vitit 2024, detyrimet totale të IKMT arrijnë në mbi 1 miliard lekë. Këto përfshijnë dëmshpërblime nga vendime gjyqësore, taksa përmbarimore dhe shpenzime gjyqësore, të cilat kanë rënduar ndjeshëm buxhetin e institucionit dhe të shtetit. Një pjesë e madhe e këtyre detyrimeve lidhen me largime të padrejta nga puna, të cilat janë rrëzuar nga gjykatat.
Raporti nënvizon edhe faktin se në disa raste IKMT nuk ka ndjekur siç duhet mbrojtjen e interesave të veta në gjykatë, duke mos ankimuar vendime ose duke i ankimuar ato jashtë afatit ligjor. Kjo ka sjellë pasoja të drejtpërdrejta financiare për institucionin.
Në përfundim, KLSH kërkon përmirësim të menjëhershëm të procedurave administrative, forcim të kontrollit në terren, më shumë përgjegjshmëri në menaxhimin e burimeve njerëzore dhe rritje të transparencës në prokurime, me qëllim që IKMT të funksionojë realisht si një institucion efektiv në luftën kundër ndërtimeve të kundërligjshme.
