Në një seancë dëgjimore të mbajtur në Komitetin për Politikë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve, ligjvënës amerikanë ngritën alarmin mbi rritjen e paqëndrueshmërisë në Ballkanin Perëndimor, duke i kërkuar administratës së presidentit Donald Trump të rrisë angazhimin diplomatik dhe strategjik në rajon. Sipas tyre, ndikimi i Serbisë, Rusisë dhe Kinës është bërë faktor kryesor i tensioneve, duke rrezikuar stabilitetin e vendeve partnere të NATO-s.
“Ballkani, pas Ukrainës, rajoni më i paqëndrueshëm në Evropë”
Kryetari republikan i Nënkomitetit për Evropën, Keith Self, duke hapur seancën dëgjimore, e përshkroi Ballkanin si zonën më problematike të kontinentit pas Ukrainës së pushtuar nga Rusia. Ai theksoi se:
- Serbia, përmes politikave të saj konfliktuale ndaj Kosovës, mbetet burimi kryesor i paqëndrueshmërisë rajonale;
- Rusia përdor Beogradin si platformë për të minuar BE-në dhe NATO-n;
- Kina ka shtrirë ndikimin me ushtri, armë dhe marrëveshje ekonomike që synojnë varësinë politike.
Self paralajmëroi se çdo shpërthim i konfliktit në rajon mund të përfshijë drejtpërdrejt aleatët e NATO-s: Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi, duke aktivizuar potencialisht nenin 5 të Aleancës. Kosova, që nuk është pjesë e NATO-s, konsiderohet edhe më e ekspozuar.
Serbia, vathë i ndikimit rus dhe kinez
Ligjvënësit theksuan se Serbia vazhdon të mbajë lidhje të thella ushtarake, politike dhe energjetike me Rusinë dhe Kinën. Self tha se Beogradi:
- promovon propagandën ruse dhe kineze,
- zhvillon stërvitje të përbashkëta me Pekinin,
- dërgon indirekt armë drejt Ukrainës,
- mbështetet te gazi dhe nafta ruse.
Sipas tij, për të shmangur përshkallëzimin, SHBA duhet të ndihmojë në ndërprerjen e varësisë energjetike të Serbisë nga Rusia.
Bosnja: “shtet në krizë të përhershme”
Gjatë dëgjimit, u ngrit shqetësimi edhe për Bosnjë e Hercegovinën, ku ndikimi rus në Republikën Sërpska dhe politika separatiste e Millorad Dodikut janë vlerësuar si kërcënime të vazhdueshme. Self kritikoi “përdorimin e tepruar të kompetencave” nga Përfaqësuesi i Lartë Ndërkombëtar, ndërsa ekspertë të pranishëm paralajmëruan se struktura e Dejtonit po gërryhet nga aktorët autokratikë.
Demokrati William R. Keating akuzoi administratën Trump se me heqjen e sanksioneve ndaj Dodikut ka dobësuar pozicionin amerikan në rajon, duke i dhënë Moskës më shumë hapësirë ndikimi.
Ekspertët: SHBA duhet të rikthehet si aktor vendimtar
Tre ekspertët e ftuar – Max Primorac (Heritage Foundation), Luke Coffey (Hudson Institute) dhe Edward P. Joseph (Johns Hopkins University) – ishin të njëzëshëm: vetëm udhëheqja amerikane mund të frenojë ndërhyrjet ruse, kineze dhe iraniane në Ballkan.
Ata argumentuan se:
- Serbia mbetet porta e ndikimit rus në rajon, veçanërisht në Kosovë dhe Mal të Zi;
- Rusia e përdor Ballkanin si trampolinë për të goditur aleancën transatlantike;
- Stabiliteti në rajon nuk arrihet pa orientimin e Beogradit drejt Perëndimit.
Primorac deklaroi se Ballkani “nuk do të stabilizohet derisa Serbia të normalizohet”, duke kërkuar:
- shtetëzimin e kompanisë ruse të energjisë NIS,
- mbylljen e mediave ruse RT dhe Sputnik,
- vendosjen e sanksioneve ndaj Moskës,
- mbylljen e qendrës humanitare ruse në jug të Serbisë.
Coffey paralajmëroi se prishja e rendit të Dejtonit do të çonte në shpërthime të reja konfliktesh.
“Rruga drejt stabilitetit kalon përmes Beogradit”
Eksperti Edward P. Joseph theksoi se Serbia duhet të zgjedhë qartësisht midis Perëndimit dhe Moskës. Ai deklaroi se SHBA duhet të:
- ushtrojë presion të drejtpërdrejtë ndaj Beogradit,
- kërkojë mbylljen e qendrave ruse të ndikimit,
- ofrojë rrugë të qartë drejt NATO-s për Serbinë dhe Kosovën.
Sipas Joseph, vetëm një angazhim i fortë amerikan mund të sigurojë stabilitet afatgjatë në rajon.
Përfundimi: Thirrje për rol më aktiv të administratës Trump
Ligjvënësit, ekspertët dhe anëtarët e komisionit ranë dakord se SHBA duhet të marrë një rol më vendimtar në Ballkanin Perëndimor. Paqëndrueshmëria aktuale – e ushqyer nga ndikimi rus, ambiciet serbe dhe infiltrimi kinez – kërkon, sipas tyre, lidership të fortë amerikan.
Ata vlerësuan se administrata Trump ka bërë hapa drejt riangazhimit, por kërkuan që:
- politika e jashtme amerikane të jetë më e strukturuar,
- të forcohen aleancat me Kosovën, Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi,
- të dërgohen ambasadorë politikë me mandat të qartë strategjik,
- të përdoren sanksionet, vizat dhe mjetet ekonomike për të frenuar ndikimin rus e kinez.
