Mes të dhënave demografike shqetësuese të Censit 2023 për popullsinë shqiptare, ka dy syresh që veçohen për shkak të përmirësimit të vazhdueshëm. Po flasim për trendin në ulje të vdekshmërisë amtare dhe foshnjore. Kjo ishte edhe tema e emisionit të pestë të ciklit “Shpopullimi”, i realizuar me mbështetjen e UNFPA Shqipëri.
Në çdo 1.000 lindje, 6.1 bebe shqiptare humbin jetën, dhe kjo është një shifër shumë e ulët dhe e krahasueshme me vendet shumë më të zhvilluara se Shqipëria. Ndërsa shifrat për vdekshmërinë amtare janë ulur ndjeshëm, madje në disa maternitete të vendit janë zero. Një i tillë është edhe materniteti “Mbretëresha Geraldinë” në Tiranë. Drejtuesja e tij, Eliona Demaliaj, u shpreh: “Vetë problematikat që ka shtatzënia janë të lidhura edhe me patologji të mëdha, të cilat ndonjëherë çojnë në humbjen e jetës së nënës, por rezultatet i kemi të mrekullueshme falë përvojës dhe angazhimit e profesionalizmit të mjekëve, e po kështu falë zbatimit të protokolleve klinike etj. Ulja e vdekshmërisë foshnjore dhe e të porsalindurit nuk është e lehtë, nuk bëhet me një ditë; duhet më shumë punë dhe shumë sakrifica, e gjithashtu duhet të kemi pajisje mjekësore bashkëkohore e mbi të gjitha përvojën e personelit shëndetësor.”
Në studion e emisionit “Shpopullimi”, ekspertët vunë theksin në rëndësinë e informimit dhe ndërgjegjësimit të nënave të reja, si mënyra më efikase për të ulur sëmundshmërinë dhe vdekshmërinë. Edhe në këtë fushë, vlen parimi “më mirë parandalojmë se sa kurojmë.” Mjeku neonatolog Edi Tushe theksoi se vëmendja duhet të fokusohet te momentet e para kur foshnjet vijnë në jetë, pasi ato janë përcaktuese jo vetëm për jetën e tyre, por edhe për dëmtime që mund të ndikojnë mirëqënien shëndetësore në të ardhmen.
Dr. Edi Tushe thekson se “Problematika kryesore e vdekshmërisë foshnjore është vdekshmëria e të porsalindurit. Rreth 70% e vdekjeve ndodhin te të porsalindurit. Kjo tregon që jeta e fëmijës në momentet e para pas lindjes është tepër e rrezikuar. Arsyet që e përcaktojnë atë nuk janë vetëm shkaqet socio-ekonomike, por edhe shkaqet biologjike, raporti i të cilave është 1 me 1. Disa nga shkaqet mund të shmangen; e vecanërisht ato që kanë të bëjnë me infeksionet, me kequshqyerjen, me përdorimin e qumështit artificial në krahasim me qumështin e nënës, etj.”
Nëse shohim të dhënat e publikuara nga INSTAT, në 2023 janë regjistruar 144 vdekje foshnjore; 52,1% janë vdekjet neonatale të hershme 0-6 ditë pas lindjes, 18,0% vdekjet neonatale të vonshme 7-27 ditë pas lindjes dhe 29,9% janë vdekjet postneonatale 28-365 ditë pas lindjes, pra deri në një vit pas lindjes.
Por cilat janë disa masa që duhen marrë në këtë drejtim? Dorina Toçaj, Analiste Programi në zyrën e UNFPA Shqipëri, renditi disa prej tyre:
