Teleskopi Hapësinor NASA James Webb, në bashkëpunim me Agjencinë Hapësinore Evropiane dhe atë Kanadeze, ka realizuar një nga zbulimet më të jashtëzakonshme astronomike të dekadave të fundit: identifikimin e galaktikës më të largët dhe më të vjetër të njohur deri më sot.
Galaktika, e quajtur MoM-z14, ekzistonte vetëm rreth 280 milionë vjet pas Shpërthimit të Madh (Big Bang), në një periudhë kur Universi ishte ende në fazat e tij më primitive. Drita e saj ka udhëtuar rreth 13.5 miliardë vjet për të arritur deri te instrumentet e Webb-it, duke ofruar një dritare unike drejt Universit të hershëm.
Zbulimi u konfirmua falë instrumentit NIRSpec, i cili analizoi zhvendosjen e dritës drejt spektrit të kuq, një tregues kyç i distancës dhe moshës ekstreme të objektit kozmik. Të dhënat tregojnë se galaktika është shumë më e ndritshme sesa parashikonin modelet teorike, duke sfiduar njohuritë aktuale mbi formimin e galaktikave.
MoM-z14 i përket një grupi galaktikash të hershme që rezultojnë rreth 100 herë më të shumta sesa ishte parashikuar para nisjes së misionit Webb. Kjo ka shtyrë shkencëtarët të rishikojnë teoritë mbi mënyrën se si u formuan yjet dhe galaktikat e para.
Një nga elementët më intrigues është prania e sasisë së lartë të azotit, një përbërje kimike që zakonisht kërkon disa breza yjesh për t’u prodhuar. Meqenëse Universi ishte ende shumë i ri, studiuesit mendojnë se në atë epokë mund të jenë formuar yje supermasivë, shumë më të mëdhenj dhe më aktivë sesa ata që shohim sot.
Galaktika tregon gjithashtu shenja të procesit të quajtur reionizim, një periudhë vendimtare në historinë kozmike kur drita e yjeve të parë filloi të depërtonte përmes mjegullës së dendur të hidrogjenit që mbushte Universin e hershëm. Ky proces lejoi që drita të udhëtonte lirshëm në hapësirë, duke hapur rrugën për strukturat kozmike që ekzistojnë sot.
Zbulimi i MoM-z14 konsiderohet një provë kyçe për të kuptuar fillimet e Universit dhe rolin që luajtën galaktikat e para në formësimin e tij. Për shkencën moderne, ky është vetëm fillimi i një epoke të re zbulimesh që James Webb pritet të sjellë në vitet në vijim.
