Një analizë mbi mosfunksionimin e shtetit që lind dhunën
Nga Ndokë Kola
1. Një krim që tronditi shtetin
Vrasja e gjyqtarit Astrit Kalaja brenda sallës së gjyqit nuk është thjesht një krim individual — është një akt që simbolizon kolapsin moral dhe institucional të shtetit shqiptar. Autori i dyshuar, Elvis Shkëmbi, mund të ketë qenë ai që shtypi këmbëzën, por pyetja që duhet të bëjmë është më e thellë: çfarë e çon një qytetar drejt këtij ekstremi?
Nëse drejtësia do të ishte e ndershme, e qartë dhe e besueshme, a do të arrinte shoqëria në pikën ku qytetari sheh në armë zgjidhjen e vetme?
2. Shteti që nuk dëgjon bëhet armik i qytetarit
Në rrëfimet e tij, Shkëmbi nuk foli për urdhra apo komplot. Ai foli për mllef, për ndjenjën e padrejtësisë që i ishte mbledhur për vite. Dhe këtu qëndron rrënja e problemit: kur shteti nuk funksionon si garant i drejtësisë, kthehet në nxitës të dhunës.
Një gjykatës nuk është armiku i popullit, por në një sistem ku korrupsioni perceptohet si normë, çdo vendim shihet si “i blerë”. Kështu, humbet besimi, lind frustrimi, dhe më pas — si në këtë rast tragjik — shpërthen dhuna.
3. Drejtësia e munguar, hakmarrja si normë
Vrasja e një gjyqtari në detyrë është sulm ndaj rendit kushtetues, por njëkohësisht pasqyrë e frikshme e një shoqërie ku qytetari nuk ndien mbrojtje nga ligji.
Kur gjykatat janë të mbingarkuara, prokuroritë të politizuara dhe dënimet të pabarabarta, njerëzit fillojnë të mendojnë se drejtësinë duhet ta marrin vetë.
Ky është momenti kur shteti humbet kuptimin e tij — dhe lind ajo që filozofët e kanë quajtur anarki e drejtësisë personale.
4. Elvis Shkëmbi: autori apo pasojë e sistemit?
Askush nuk mund ta justifikojë vrasjen, por mund ta kuptojë si simptomë të një sëmundjeje të thellë.
Elvis Shkëmbi është produkt i një realiteti ku padrejtësia perceptohet si përditshmëri, ku qytetari ndien se asnjë institucion nuk e dëgjon, dhe ku çdo kërkesë për drejtësi bie në vesh të shurdhër.
Në këtë kuptim, ai nuk është vetëm autori — është edhe pasoja e një shteti që ka dështuar në misionin e vet më të shenjtë: të garantojë drejtësi dhe dinjitet njerëzor.
5. Një shtet që nuk reagon, është bashkëfajtor
Pas çdo ngjarjeje tragjike, shteti nxjerr deklarata, ngre flamuj të zi, dhe mban minuta heshtjeje. Por nuk ka më nevojë për heshtje, ka nevojë për veprim.
Nëse institucionet nuk reflektojnë, nëse korrupsioni në drejtësi nuk pastrohet realisht, atëherë shteti bëhet bashkëfajtor moral në çdo akt dhune që ndodh për shkak të mungesës së tij.
Në këtë rast, nuk është vetëm Elvis Shkëmbi që vrau një gjyqtar — është mosfunksionimi i shtetit që e bëri këtë të mundur.
6. Përfundim: kur drejtësia vritet, vdes edhe shteti
Nëse drejtësia është shtylla e një shteti, atëherë vrasja e një gjyqtari është shembja e murit që mban shoqërinë në këmbë.
Kjo ngjarje nuk duhet parë vetëm si një dosje penale, por si një thirrje alarmi për një sistem që po kalbet nga brenda.
Nëse shteti nuk rifiton autoritetin moral dhe ligjor përmes reformës reale, atëherë do të vazhdojmë të pyesim veten në çdo tragjedi: kush vrau? Njeriu apo sistemi?
