Deklarata e Edi Rama në Knesset se shqiptarët janë “popull mysliman” nuk është një lapsus protokollar. Ajo është simptomë e një problemi më të thellë: keqpërdorimit të fesë si instrument imazhi në politikën e jashtme dhe relativizimit të identitetit shtetëror të Shqipërisë.
Në Athinë, kryeministri shfaqet ortodoks; në Vatikan, katolik; me Erdoganin, mysliman; në Izrael, çifut. Kjo lëvizje e vazhdueshme simbolesh nuk është shenjë fleksibiliteti diplomatik. Është shenjë mungese boshti. Diplomacia serioze nuk ndërtohet mbi role të improvizuara, por mbi parime të qëndrueshme.
Shqipëria nuk është vend mysliman, as vend katolik, as vend ortodoks dhe as vend hebre. Shqipëria është shtet laik, sipas Kushtetutës së saj. Laiciteti nuk është neutralitet i paqartë; është një zgjedhje e qartë politike dhe kushtetuese që e mban shtetin larg instrumentalizimit të besimit. Kur ky parim shndërrohet në kostum ceremonial, shteti humbet qartësinë dhe besueshmërinë.
Kjo nuk është çështje feje. Është çështje rendi kushtetues dhe dinjiteti kombëtar. Një kryeministër që e përdor fenë si gjuhë protokolli, sot për njërin e nesër për tjetrin, nuk ndërton miqësi strategjike. Ai prodhon konfuzion strategjik. Nuk përfaqëson kombin, por veten.
Folklorizimi fetar i Shqipërisë në tryezat ndërkombëtare është i rrezikshëm. Ai e vendos vendin në hartën e gabuar gjeopolitike. I jep municion propagandës serbe, e cila prej dekadash përpiqet ta paraqesë Shqipërinë si “tjetër” ndaj Europës. I jep alibi atyre që nuk e duan Shqipërinë në Bashkimin Europian, duke e portretizuar si të paankoruar qartë në Perëndim.
Në Bruksel dhe në kryeqytetet perëndimore, këto gjeste nuk lexohen si tolerancë kulturore. Lexohen si paqëndrueshmëri. Si mungesë serioziteti. Si lider që flet ndryshe me çdo audiencë dhe që nuk ofron garanci afatgjata. Europa kërkon partnerë të parashikueshëm, jo aktorë që ndërrojnë narrativë sipas mikrofonit.
Problemi nuk është besimi personal i kryeministrit. Feja është çështje intime. Problemi është kur feja përdoret si aksesor pushteti. Kur simboli kthehet në logo. Kur identiteti shtetëror reduktohet në dekor ceremonial.
Kjo sjellje turpëron shtetin shqiptar, minon seriozitetin tonë euroatlantik dhe na shndërron nga subjekt politik në objekt folklori. Shteti që s’ka identitet të qartë bëhet dekor. Diplomacia pa bosht kthehet në servilizëm. Kombet nuk respektohen për maskat që veshin, por për qëndrimet që mbajnë.
