Në Gjykatën e Sarandës ndodhi një ngjarje që, në sipërfaqe, mund të kalojë si rutinë gjyqësore, por që në thelb përbën një shkelje flagrante të parimeve kushtetuese dhe procedurale të një procesi të rregullt ligjor. Avokati Arben Llangozi denoncoi se prokurori dhe gjyqtari hynë së bashku në sallën e gjyqit – një akt që duket simbolik, por që në të vërtetë përçon një sinjal të rrezikshëm: afërsia mes palës akuzuese dhe trupës gjykuese.
Shkelje e parimeve kushtetuese
Neni 42 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë garanton të drejtën për një gjykim të drejtë, të paanshëm dhe të pavarur. Po ashtu, neni 6 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ) garanton të njëjtat standarde për proces të rregullt ligjor.
Në këtë kontekst, paanshmëria e gjykatësit nuk është vetëm një cilësi e brendshme morale apo profesionale, por një kërkesë e detyrueshme kushtetuese dhe ndërkombëtare. Çdo shkelje e saj, përfshirë perceptimin e njëanshmërisë, përbën shkelje të të drejtave themelore të njeriut.
Simbolika e një dere të përbashkët
Kur gjyqtari dhe prokurori hyjnë nga e njëjta derë, nuk është vetëm një çështje fizike. Është një mesazh publik që minon besimin e qytetarit te drejtësia. Siç vëren avokati Llangozi: “Kur dera është e përbashkët, edhe vendimi është i përbashkët.”
Ky detaj procedural, që mund të duket i parëndësishëm për një sy të painformuar, është thelbësor në një sistem demokratik. Ai sugjeron se diskutimet apo ndikimet kanë ndodhur jashtë sallës së gjyqit, ndoshta në zyrat ku ligji ndalon çdo kontakt me palët. Kjo cenon rëndë atë që quhet “duke u dukur i drejtë” – një koncept themelor në jurisprudencën e KEDNJ-së.
Kërkesa për përjashtim – jo hakmarrje, por mbrojtje e procesit
Kërkesa e avokatit për përjashtimin e gjyqtarit nuk është një veprim emocional, siç ndodh shpesh të sugjerohet në raste të tilla. Është një mekanizëm i ligjshëm mbrojtës, i parashikuar në nenin 71 të Kodit të Procedurës Penale, ku përjashtimi i gjyqtarit është i detyrueshëm nëse ekzistojnë rrethana që cenojnë besimin në paanshmërinë e tij.
Në këtë rast, vetë sjellja fizike e përbashkët me prokurorin është një rrethanë që ngre dyshime objektive, të mjaftueshme për të vendosur një masë parandaluese si përjashtimi.
Thirrje për reagim institucional
Ky rast kërkon reagim të menjëhershëm nga:
- Këshilli i Lartë Gjyqësor (KLGJ), që ka detyrën të garantojë etikën dhe paanshmërinë e gjyqtarëve;
- Inspektori i Lartë i Drejtësisë (ILD), që duhet të hetojë nëse ka pasur kontakte të papërshtatshme mes palëve;
- Komisioni i Ligjeve dhe Avokati i Popullit, që duhet të analizojnë nëse standardet e procesit janë cënuar sistematikisht në Gjykatën e Sarandës.
Nëse këto institucione zgjedhin të heshtin, atëherë po japin sinjalin se norma e re është kjo: drejtësia nuk merret më në sallën e gjyqit, por në korridore, zyrat e mbyllura dhe marrëveshjet e heshtura.
Kur drejtësia bëhet formalitet
Nëse qytetari ndjen që vendimi është marrë para se ai të dëgjohet, atëherë procesi ka rënë. Është shndërruar në një formalitet të zbrazët, ku prokurori dhe gjyqtari janë bashkë jo vetëm fizikisht, por edhe në mendim. Në një shtet demokratik, kjo është e papranueshme.
Përfundim
Sot është Saranda. Nesër mund të jetë Tirana, Durrësi, apo Gjirokastra. Nëse nuk reagohet tani, precedenti është vendosur. Drejtësia nuk vdes nga një vendim i gabuar, por nga një sistem që nuk kujdeset më as të duket i drejtë.
Prandaj, kërkesa për përjashtim nuk është vetëm për një gjyqtar. Është një thirrje për reflektim institucional, një sinjal alarmi për shoqërinë dhe një mundësi për të ndalur rrëshqitjen drejt një drejtësie të mbyllur, të ndarë nga qytetari dhe e rrethuar me dyer të përbashkëta – por jo me ndërgjegje të përbashkët.
