E përditshmja italiane “Domani” ka hedhur dritë mbi kompaninë shqiptare “KAYO” dhe rolin e saj në një marrëveshje të rëndësishme me gjigantin italian të anijeve ushtarake, “Fincantieri”. Hetimi ngre pikëpyetje serioze mbi kapacitetin financiar, lidhjet politike dhe skemat e biznesit që e kanë kthyer KAYO-n në një lojtar kyç të industrisë së armëve në Shqipëri.
Marrëveshja me Fincantieri dhe rilançimi i Pashalimanit
Më 13 nëntor 2025, në kuadër të takimit ndërqeveritar Itali–Shqipëri në Romë, u nënshkrua një marrëveshje për prodhimin e tetë anijeve 80-metërshe e 800-tonëshe në bazën ushtarake të Pashalimanit, pranë Vlorës. Projekti përfshin kompaninë italiane “Fincantieri”, “Leonardo”-n dhe palën shqiptare “KAYO”.
Ndërsa qeveritë e të dy vendeve e paraqesin këtë si rilindje të industrisë detare ushtarake shqiptare, hetimi i “Domani”-t vë në dyshim aftësinë reale të KAYO-s për të përballuar një projekt të kësaj përmase.
KAYO: kapital minimal, ambicie maksimale
“KAYO” u krijua në tetor 2024 nga qeveria shqiptare me synimin për të ringjallur prodhimin e armëve dhe municioneve, duke marrë në menaxhim plantet e Mjekësit, Gramshit dhe Poliçanit. Qëllimi zyrtar: armë “Made in Albania” deri në vitin 2030, me mbështetje edhe nga fonde europiane.
Por opozita e sheh ndryshe. Deputeti demokrat Klevis Balliu e quan kapitalin e kompanisë “qesharak”: fillimisht 150 milion lekë, më pas 300 milion – rreth 1.5 deri në 3 milion euro. Shuma modeste në krahasim me:
- koston e ndryshimit të flamurit të një anijeje ushtarake, që arrin 1.5 milion euro;
- çmimin e një korvete moderne, që llogaritet 300–500 milion euro;
- kapitalin e “Leonardo”-s (rreth 30 miliardë euro) dhe “Fincantieri”-s (rreth 6 miliardë euro).
Kjo përplasje midis kapitalit simbolik të KAYO-s dhe përmasës së projekteve ku është përfshirë ngre dyshime për qëndrueshmërinë financiare dhe rrezikun e investimit.
Njeriu i Ramës në krye dhe bastisja e News24
Administratori i KAYO-s, Ardi Veliu, përmendet nga “Domani” si një figurë shumë pranë kryeministrit Edi Rama: ish-drejtor i përgjithshëm i Policisë së Shtetit, më pas zëvendësministër i Energjisë dhe Infrastrukturës, e që nga 2024 – CEO i kompanisë shtetërore të armëve.
Një episod që ka ushqyer dyshimet politike ndodhi në gusht 2025, kur policia hyri në ambientet e televizionit të opozitës “News24” për t’i liruar ato dhe për t’i shndërruar në selinë e re të KAYO-s. Qeveria argumentoi se kontrata e qirasë kishte skaduar, por mungesa e një procedure të qartë formale u interpretua nga kritikët si veprim i drejtpërdrejtë i Veliut, që mban ende ndikim në strukturat e policisë.
Blerjet e dyshimta dhe zgjerimi agresiv
Megjithëse kompania është e re dhe me kapital të ulët, KAYO është shndërruar me shpejtësi në një aktor dominant në sektorin e mbrojtjes:
- Prill 2025 – qeveria organizon shitjen e 49% të aksioneve të “Timak” tek sipërmarrësi izraelit Ron Yeffet, i afërt me Ramën.
- Gusht 2025 – krijohet “Timak Defense”, një joint venture mes Timak dhe KAYO-s për prodhimin e mjeteve ushtarake.
- KAYO merr 20% të kapitalit në “Myslym Keta Defence” (MSK) dhe “Guna Tactical”, kompani në pronësi të Emiliano Dushës, një tjetër emër i lidhur prej kohësh me mazhorancën.
Sipas Balliut, MSK në momentin e shitjes së aksioneve vlente vetëm 35 mijë euro, por brenda dy muajsh, falë marrëveshjes me KAYO-n, u shndërrua në furnizues ekskluziv të armëve dhe uniformave të ushtrisë shqiptare, me rreth 400 punonjës.
“Është normale që një kompani thuajse inekzistente të bëhet papritur furnizuesi kryesor i ushtrisë?” pyet ai, duke e cilësuar model tipik të klientelizmit.
Rreziku i marrëveshjes Itali–Shqipëri
Përtej dyshimeve politike, mbeten të paqarta edhe detajet ekonomike të marrëveshjes mes KAYO-s, Fincantieri-t dhe Leonardos. Termat nuk janë bërë publikë, ndërsa ministri shqiptar i Mbrojtjes, Pirro Vengu, flet vetëm për “të ardhura prej 8 milionë eurosh”, një shifër që ekspertët e konsiderojnë të pamjaftueshme për të ulur rrezikun financiar.
Pyetjet kryesore që ngre hetimi janë:
- Sa do të investojnë realisht Fincantieri dhe Leonardo në modernizimin e kantierit të Pashalimanit?
- Kush e mban barrën nëse KAYO has vështirësi financiare ose dështon të realizojë detyrimet?
- A është kjo marrëveshje një instrument për zhvillim ekonomik, apo një skemë e rrezikshme politike dhe financiare?
Konkluzioni: industri strategjike në hijen e politikës
Kombinimi i kapitalit minimal, zgjerimit agresiv, lidhjeve të forta politike dhe ndërhyrjes së diskutueshme në media opozitare e vendos KAYO-n në qendër të një debati më të gjerë mbi mënyrën si qeveria Rama po e menaxhon sektorin e mbrojtjes.
Derisa termat e plotë të marrëveshjeve të bëhen publikë dhe të ketë transparencë mbi investimet e vërteta, projekti i Pashalimanit mbetet një bast i madh strategjik për Shqipërinë – dhe njëkohësisht një histori ku industria e armëve, politika dhe interesat private përzihen në mënyrë shqetësuese nën hijen e KAYO-s.
