Serbia ka hapur zyrtarisht negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian në vitin 2014, por që atëherë progresi ka qenë i ngadalshëm dhe shpesh i bllokuar. Pas viteve të premtimeve të pambajtura dhe reformave të pjesshme, Brukseli po e shton presionin ndaj Beogradit për rezultate konkrete.
Gjatë vizitës së saj në Beograd më 15 tetor, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, deklaroi se “Serbia duhet të tregojë angazhim, si me vepra ashtu edhe me fjalë.” Vizita ishte pjesë e turit në Ballkanin Perëndimor, ku u diskutua zgjerimi i BE-së dhe pritshmëritë për vendet kandidate.
Ajo ftoi presidentin serb Aleksandar Vuçiç për një takim vlerësues në Bruksel pas një muaji—por takimi u shty, sepse Serbia nuk kishte progres për të raportuar. Vetëm këtë të mërkurë u konfirmua se Vuçiç do të udhëtojë për në BE për t’u takuar me von der Leyen dhe kryetarin e Këshillit Evropian, Antonio Costa.
Çfarë pret BE-ja nga Serbia?
Sipas burimeve të DW, vlerësimi i progresit të Serbisë bazohet mbi tre fusha kyçe, të përcaktuara nga vetë Beogradi në një dokument të vitit 2024:
- Përmirësimi i lirisë së medias
- Garantimi i zgjedhjeve të lira dhe të ndershme
- Përafrimi i politikës së jashtme me atë të BE-së, sidomos në raport me Rusinë
Komisioni Evropian shton se Serbia duhet të tregojë progres edhe në:
- normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën,
- luftën kundër dezinformimit,
- mbështetjen e sanksioneve ndaj Rusisë.
Zëdhënësi i Komisionit theksoi se Serbia duhet të “na sigurojë për kursin e saj strategjik”.
Liria e medias: jo thjesht stagnim, por regres
Ndryshimet ligjore për median nuk kanë sjellë përmirësim real. Përkundrazi, raporti më i fundit i Progresit i BE-së flet për:
🔻 “përkeqësim serioz të mjedisit të lirisë së shprehjes.”
Institucioni rregullator REM—që duhet të garantojë pavarësinë e medias elektronike—akuzohet se ndodhet nën ndikimin e Partisë Progresive Serbe (SNS) të Vuçiçit, përmes manipulimit të procesit zgjedhor të anëtarëve të tij.
Zgjedhjet: rekomandimet injorohen, parregullsitë shtohen
Serbia ka bërë shumë pak për të përmirësuar kushtet zgjedhore. Sipas CRTA-s, ndryshimi i vetëm formal ishte në Ligjin për Regjistrin e Votuesve—por auditimi i premtuar nuk është kryer.
ODIHR ka dhënë 56 rekomandime gjatë viteve të fundit. Serbia ka zbatuar vetëm 4 prej tyre.
Zgjedhjet e fundit lokale në disa qytete u shoqëruan me:
- përleshje fizike,
- sulme ndaj gazetarëve dhe vëzhguesve,
- blerje votash,
- manipulim të listave.
Ekspertët flasin për një “autokraci zgjedhore”, ku zgjedhjet shndërrohen në formalitet, ndërsa votuesit presohen të votojnë “si duhet”.
Negociatat e BE-së: të bllokuara prej tre vitesh
Serbia nuk ka hapur asnjë kapitull të ri negociues për më shumë se tre vite.
Po ashtu, BE-ja ka pezulluar 111 milionë euro nga Plani i Rritjes për shkak të reformave të paplotësuara. Raporti i fundit i Progresit evidenton hapa pas në demokraci, të drejtat themelore dhe lirinë e medias.
Çfarë kërkon Beogradi?
Serbia shpreson për:
- hapjen e një grupi negociatorësh të rinj,
- ndryshim të qëndrimit të BE-së,
- fonde nga Plani i Rritjes.
Kjo do t’i shërbente qeverisë së Vuçiçit në aspektin politik dhe financiar, veçanërisht në një periudhë protestash të gjera antiqeveritare.
Pse BE-ja nuk është e njëzëshme?
Disa shtete anëtare kanë vija të ndryshme të kuqe:
- Shtetet baltike: kërkojnë që Serbia të shkëpusë lidhjet me Rusinë.
- Suedia, Holanda, Danimarka: përqendrohen te sundimi i ligjit dhe demokracia.
- Gjermania: kërkon sqarimin e plotë të incidentit të armatosur në Banjskë (2023).
Si rrjedhojë, Serbia ka intensifikuar diplomacinë: kryeparlamentarja Brnabiç ka vizituar Suedinë, ndërsa ministri i Integrimit Evropian ka udhëtuar në Holandë.
A është Serbia prioritet për BE-në?
Ekspertët thonë se Brukseli po merret me kriza shumë më të mëdha:
- lufta në Ukrainë,
- marrëdhëniet me Izraelin,
- dinamika e tensionuar globale.
Sipas analistit Dushan Reljiç, Ballkani Perëndimor është prioritet më i ulët, përveç rasteve kur rrezikohet stabiliteti, apo kur Vuçiçi shihet se po minon plotësisht demokracinë.
Megjithatë, siç thekson Bojana Selakoviç, BE-ja nuk dëshiron të humbasë Serbinë:
“Një Serbi jashtë orbitës së BE-së do të ishte një rrezik më i madh se një Serbi me progres minimal, por të kontrolluar.”
