Një tjetër debat është hapur mbi mënyrën e funksionimit të KAYO, shoqërisë shtetërore të krijuar për zhvillimin e industrisë së mbrojtjes në Shqipëri, pas publikimit të disa vendimeve qeveritare që ngrejnë pikëpyetje mbi rolin e shtetit dhe partneritetet me sektorin privat.
Kjo strukturë, e drejtuar nga Ardi Veliu, u krijua me ligjin nr. 88/2024 dhe ka mandat të gjerë në prodhimin dhe zhvillimin e teknologjive ushtarake. Megjithatë, mënyra se si ky mandat po zbatohet përmes akteve nënligjore ka nxitur kritika dhe shqetësime për transparencën dhe kontrollin institucional.
Sipas të dhënave, dy vendime të Këshillit të Ministrave të datës 10 prill 2026 parashikojnë krijimin e shoqërive të përbashkëta me partnerë privatë, për prodhimin e dronëve dhe për ndërtimin apo riparimin e mjeteve lundruese. Në këto skema, shteti përfaqësohet nga KAYO, por me pjesëmarrje minoritare, ndërsa partneri privat zotëron pjesën më të madhe të kapitalit.
Kritikët theksojnë se, megjithëse parashikohet e drejta e vetos për vendime strategjike, kontrolli real mund të mbetet në duart e aksionarëve privatë, duke krijuar paqartësi ligjore mes rregullave të shoqërive tregtare dhe dispozitave të posaçme për sektorin e mbrojtjes.
Një tjetër element i debatueshëm është fakti se shteti vendos në dispozicion pasuri publike, përfshirë tokë dhe infrastrukturë, si dhe ofron mbështetje institucionale dhe siguri, ndërsa partnerët privatë kontribuojnë me investime dhe teknologji. Megjithatë, mungesa e një procesi të detajuar konkurrues për përzgjedhjen e partnerëve ka ngritur dyshime për transparencën e procedurave.
Po ashtu, shqetësime janë ngritur edhe për mungesën e mekanizmave të qartë mbi destinacionin e produkteve dhe tregjet ku ato do të eksportohen, duke qenë se bëhet fjalë për sektorë me ndjeshmëri të lartë për sigurinë kombëtare dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
Debati për KAYO-n vjen në një kohë kur vendi synon të zhvillojë një industri të brendshme të mbrojtjes, por mbetet për t’u parë nëse ky model partneriteti do të sigurojë balancën mes interesit publik dhe atij privat, si dhe nivelin e duhur të kontrollit dhe transparencës nga ana e shtetit.
