Në çdo shtet demokratik, administrimi i parave publike është prova më e madhe e ndershmërisë së pushtetit. Në Shqipëri, kjo provë po dështon në mënyrë të përsëritur. Institucione kyçe që menaxhojnë miliarda euro nga taksat e qytetarëve janë sot nën hetim penal, ndërsa drejtuesit e tyre përballen me akuza të rënda për shkelje të ligjit. Problemi nuk është më individual. Ai ka marrë përmasa sistemi.
Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, Fondi Shqiptar i Zhvillimit, Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit dhe struktura të tjera publike përbëjnë boshtin kryesor të shpenzimeve kapitale të shtetit. Pikërisht këto institucione rezultojnë të përfshira në hetime për tenderë, procedura të dyshimta dhe shkelje të parimit të barazisë në prokurime. Kur paratë publike kalojnë nëpër duar që sot hetohen nga drejtësia, alarmi nuk është më politik – është institucional.
Qeveria ka zgjedhur ta trajtojë këtë situatë si një seri rastesh të izoluara. Por faktet flasin ndryshe. Kur drejtues të lartë, të emëruar drejtpërdrejt nga pushteti politik, përfundojnë njëri pas tjetrit në dosje hetimore, nuk kemi më të bëjmë me “gabime personale”. Kemi të bëjmë me një model qeverisjeje, ku kontrolli politik zëvendëson transparencën dhe besnikëria partiake vlen më shumë se ligji.
Në këtë realitet, drejtësia po bën atë që politika refuzon ta bëjë: të hetojë dhe të vërë para përgjegjësisë ata që administrojnë pasurinë publike. Por drejtësia nuk mund të zëvendësojë llogaridhënien politike. Në një demokraci funksionale, hetimi penal do të shoqërohej me dorëheqje, distancim politik dhe përgjegjësi morale. Në Shqipëri, ndodh e kundërta: heshtje, relativizim dhe mbrojtje publike.
Kjo heshtje është po aq problematike sa edhe vetë akuzat. Sepse kur pushteti zgjedh të mos reagojë, ai dërgon një mesazh të qartë: abuzimi tolerohet, për sa kohë që ruhet pushteti. Kështu, korrupsioni nuk mbetet më një devijim i sistemit, por shndërrohet në mekanizëm funksional të tij.
Pasojat janë të rënda dhe afatgjata. Besimi i qytetarëve te shteti gërryhet, konkurrenca e ndershme në ekonomi shkatërrohet dhe fondet publike rrezikojnë të përdoren jo për zhvillim, por për interesa klienteliste. Kur tenderët shihen si burim pushteti dhe jo si mjet shërbimi publik, humbësi i vetëm është qytetari.
Në fund, pyetja që shtrohet nuk është nëse ka korrupsion – kjo tashmë po hetohet nga drejtësia. Pyetja e vërtetë është: a ka vullnet politik për të pranuar përgjegjësi? Sepse një shtet nuk quhet i kapur vetëm kur ligji shkelet, por kur pushteti refuzon të mbajë përgjegjësi për shkeljet që ndodhin nën autoritetin e tij.
Derisa pushteti dhe korrupsioni të vazhdojnë të ecin paralelisht, miliardat publike do të mbeten të ekspozuara dhe shteti do të vazhdojë të shihet jo si garant i interesit publik, por si instrument i interesave të ngushta. Dhe kjo është kriza më e madhe që një demokraci mund të përballojë.
