Akademia e re Diplomatike e Bashkimit Evropian, një projekt ambicioz i krijuar për të trajnuar diplomatët e rinj të Europës, ka përfunduar në qendër të një hetimi penal. Prokurorët po shqyrtojnë nëse tenderi publik që çoi në themelimin e saj në vitin 2022 është manipuluar, duke favorizuar në mënyrë të paligjshme Kolegjit e Evropës në Bruges – institucion i drejtuar nga vetë Federica Mogherini.
Akuzat prekin jo vetëm Mogherinin, ish-shefja e diplomacisë së BE-së, por edhe procesin e financimit, mënyrën e përzgjedhjes së institucionit pritës dhe rolin e zyrtarëve të lartë në shërbimin e jashtëm evropian (EEAS).
Si u krijua Akademia Diplomatike dhe kush e mbështeti
Iniciativa, e prezantuar si një hap drejt profesionalizimit të mëtejshëm të diplomacisë së BE-së, u zhvillua nga Mogherini dhe pasardhësi i saj, Josep Borrell. Akadema synonte të formonte diplomatë të rinj nga vendet e BE-së dhe nga vende me aspirata europiane si Ukraina, Moldavia, Gjeorgjia dhe Turqia. Grupi i parë prej rreth 40 pjesëmarrësish nisi programin në vitin 2022.
Megjithatë, Euractiv raporton se rruga drejt këtij suksesi ka qenë e mbushur me favore të mundshme politike dhe ndërhyrje prapa skene.
Eurodeputeti socialist spanjoll Nacho Sánchez Amor, mik i Borrell, e propozoi formalisht akademinë si “Projekt Pilot”. Ky mekanizëm lejon financim direkt nga BE për ide të reja, të cilat më pas mund të bëhen programe të përhershme.
Komisioni Europian e vlerësoi propozimin si “Klasë A”, çka i hapi rrugën tenderit publik.
Hetimi: A u përgatit tenderi për të favorizuar Kolegjin e Evropës?
Sipas burimeve të Euractiv, pesë institucione të rëndësishme akademike konkurruan për të pritur programin pilot, përfshirë:
- Institutin Evropian për Administratën Publike (Maastricht)
- Institutin Evropian Universitar (Firence)
Megjithatë, fitues u shpall Kolegji i Evropës, i cili mori 130,000 euro për menaxhimin akademik të vitit të parë, plus mbi 600,000 euro fonde shtesë për akomodim dhe shpenzime të pjesëmarrësve.
Tenderi i vitit 2023 ngriti edhe më shumë dyshime:
Vetëm një ofertues u paraqit — përsëri Kolegji i Evropës — për një shumë gati 1 milion euro.
Prokurorët po hetojnë nëse stafi i Kolegjit ka pasur informacione paraprake për specifikimet teknike, duke komprometuar konkurrencën.
Akomodimi i diplomatëve dhe blerjet e Mogherinit
Sipas Euractiv, një nga elementet më të dyshimtë është mënyra si u trajtua çështja e akomodimit:
- Fondet për strehim nuk ishin pjesë e vlerës së tenderit;
- EEAS ua kalonte paratë pjesëmarrësve;
- Institucioni pritës (Kolegji) mund të përfitonte si nga programi, ashtu edhe nga akomodimi.
Në të njëjtën periudhë, Mogherini bleu një konvikt prej 3.2 milionë eurosh në Bruges, me kapacitet për rreth 50 pjesëmarrës. Ndërtesa më pas u rinovua dhe u përdor për programin e akademisë.
Prokurorët dyshojnë se ky investim mund të jetë bërë me dijeninë se tenderi do t’i jepej Kolegjit.
Hetimi penal dhe mungesa e akuzave zyrtare
Zyra e prokurorit ka deklaruar se ekzistojnë “dyshime të forta se konkurrenca nuk ka qenë e drejtë”. Deri tani:
- Askush nuk është zyrtarisht i akuzuar
- OLAF dhe EPPO nuk kanë dhënë konkluzione
- Hetimi mbetet në fazë të hershme
Pavarësisht kësaj, rreziku për karrierën e Mogherinit dhe legjitimitetin e akademisë është i lartë.
Akademia Diplomatike tashmë është bërë strukturë e përhershme
Në maj 2024, ambasadorët e BE-së miratuan vendimin për ta bërë Akademinë Diplomatike një element të përhershëm të EEAS, me financim:
- 1.7 milion euro (2024–2025)
- 1.7 milion euro të tjera (2025–2026)
Kjo e vendos institucionin në një pozicion të fuqishëm financiar – por nën hijen e një hetimi të rëndë trevjeçar për manipulim të mundshëm tenderash.
E ardhmja e akademisë dhe Mogherinit në pikëpyetje
Ndërsa BE-ja përgatit brezin e ardhshëm të diplomatëve, hetimi penal mund të përcaktojë fatin:
- të Akademisë Diplomatike,
- të modelit të financimit të saj,
- dhe të Mogherinit, që qëndron në krye të Kolegjit të Evropës.
EEAS thekson se diplomimi nga programi “nuk garanton punësim në shërbimin diplomatik”. Por hetimi mund të ndikojë thellësisht në të ardhmen e strukturave që e krijuan atë.
