Bashkimi Evropian mund të mos ketë pasur vendin që dëshironte në bisedimet e fundit ndërkombëtare për paqen në Ukrainë, por ka në dorë një mjet që potencialisht i jep ndikim të rëndësishëm: 176 miliardë euro të aseteve sovrane ruse të ngrira brenda BE-së. Kjo shumë kolosale, e bllokuar që prej fillimit të pushtimit rus në vitin 2022, është shndërruar në instrumentin më të fuqishëm politik dhe ekonomik të Evropës për të siguruar një rol thelbësor në hartimin e zgjidhjes së konfliktit.
BE-ja e la jashtë planeve të para amerikane të paqes
Muajin e kaluar, Shtetet e Bashkuara paraqitën një plan të ri paqeje për Ukrainën, ndërsa Bashkimi Evropian mbeti në plan të dytë. Vetëm më vonë diplomatët evropianë arritën të ndikojnë në formulimet e dokumentit, duke hequr referencat që e lidhin paqen me anëtarësimin e Ukrainës në NATO apo BE.
Por, ndryshe nga SHBA-ja që ka iniciativën politike dhe ushtarake, BE-ja synon të fitojë ndikim përmes fuqisë ekonomike.
Von der Leyen: Tre opsione për financimin e Ukrainës
Për të siguruar që Evropa të mbetet lojtar kyç, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka propozuar mbledhjen e 140 miliardë eurove për të mbështetur Ukrainën gjatë viteve 2026–2027. Ajo paraqiti tre opsione:
- Kontribute direkte të vendeve anëtare,
- Huamarrje të Komisionit nga tregjet financiare,
- Një hua e siguruar mbi asetet e ngrira ruse — opsioni më i favorshëm politikisht.
Dhe pikërisht ky opsion, i treti, është ai që konsiderohet “karta e artë” e BE-së për të fituar një vend të rëndësishëm në tryezën e negociatave të paqes.
Pse asetet e ngrira janë kaq të rëndësishme?
Sepse:
- BE-ja është pronari de facto i pjesës dërrmuese të këtyre aseteve (kryesisht në Belgjikë).
- Pa bashkëpunimin dhe garancitë financiare të Brukselit, përdorimi i tyre është praktikisht i pamundur.
- Ukraina ka nevojë të menjëhershme për financime të mëdha — SHBA-ja po ngurron të japë fonde shtesë.
- Kush paguan më shumë, kërkon peshë më të madhe vendimmarrëse në procesin e paqes.
Me fjalë të tjera, Evropa ka në dorë një kapital të pazëvendësueshëm që e bën të domosdoshme praninë e saj në çdo marrëveshje përfundimtare.
Pengesa të mëdha: Belgjika frikë nga ekspozimi financiar dhe hakmarrja e Rusisë
Megjithatë, rruga nuk është e lehtë. Belgjika, ku ndodhen shumica e aseteve të ngrira përmes Euroclear, është skeptike.
Kryeministri belg Bart De Wever paralajmëron se:
- përdorimi i aseteve sovrane për reparacione është i paprecedentë në historinë moderne,
- Belgjika rrezikon goditje ligjore nga Moska,
- vlera e aseteve është aq e madhe (140 mld € për huanë e planifikuar), sa mund të tronditë stabilitetin financiar të vendit.
Prandaj, Brukseli kërkon garanci të plota nga vendet e tjera të BE-së për të mbrojtur Belgjikën nga pasojat.
Këndvështrimi amerikan: SHBA-ja kërkon pjesën e vet
Sfidë tjetër vjen nga Uashingtoni.
Në versionin fillestar të planit të paqes, SHBA propozoi që:
- 100 miliardë dollarë nga asetet e ngrira ruse të investohen në rindërtimin e Ukrainës,
- dhe SHBA-ja të marrë 50% të fitimeve.
Ky formulim alarmoi BE-në, e cila shpresonte që Ukraina t’i përdorte fondet për të blerë armë evropiane, jo amerikane.
Edhe pse ky propozim është zbutur, BE-ja ende ka frikë se SHBA-ja mund të kërkojë rol dominues në përdorimin e aseteve — duke kufizuar ndikimin e Evropës.
A është BE-ja gati të marrë rrezikun?
Për të përdorur asetet e ngrira ruse si garanci për një hua dëmshpërblimesh për Ukrainën, BE-ja duhet:
- të arrijë një marrëveshje politike deri në dhjetor,
- të garantojë Belgjikën dhe çdo vend tjetër të ekspozuar,
- të koordinohet me SHBA-në,
- të bindë të gjitha vendet skeptike të mos vendosin veto.
Nëse arrin këtë, Evropa do të ketë mjetin më të fortë financiar për të siguruar rol vendimtar në negociatat për paqen.
Nëse dështon, rrezikon të mbetet sërish spektatore, ndërsa të tjerët formësojnë fatin e Ukrainës.
