Prej vitesh, drejtësia shqiptare ka qenë në qendër të vëmendjes publike, politike dhe ndërkombëtare. Megjithëse reforma në drejtësi u reklamua si një nga ndërmarrjet më të rëndësishme për shtetin shqiptar pas viteve ’90, realiteti i zbatimit të saj mbetet i zymtë dhe shpesh zhgënjyes.
Në thelb, sistemi gjyqësor shqiptar vijon të vuajë nga plagë të vjetra: korrupsion i rrënjosur, mungesë transparence, ndikim politik dhe pabarazi përpara ligjit. Rastet kur drejtësia u shërben më të fortëve, dhe jo qytetarëve të zakonshëm, janë bërë rregull dhe jo përjashtim.
Reforma që nuk përfundon kurrë
Që prej vitit 2016, Shqipëria ndërmori një reformë të thellë në drejtësi, e mbështetur fuqimisht nga partnerët ndërkombëtarë. Vetingu i gjyqtarëve dhe prokurorëve ishte një hap i rëndësishëm për të pastruar sistemin nga figurat e korruptuara. Por, përtej pastrimit, reforma duket se ka ngecur në etapën e tranzicionit. Institucionet e reja si SPAK dhe GJKKO funksionojnë, por efektiviteti i tyre në raport me pritshmëritë është ende i diskutueshëm.
Drejtësi selektive
Një nga kritikat më të mëdha ndaj drejtësisë shqiptare është selektiviteti. Shpesh, ndjekjet penale fokusohen tek kundërshtarët politikë apo personazhet pa mbrojtje të fortë. Ndërkohë, shumë nga ata që kanë përfituar për vite me radhë nga korrupsioni i sistemit, mbeten të paprekur. Kjo krijon perceptimin e një drejtësie që zbatohet në bazë të interesave dhe jo në bazë të ligjit.
Mungesa e besimit publik
Një tjetër problem thelbësor është mungesa e besimit që qytetarët kanë ndaj drejtësisë. Kur gjykatat perceptohen si të shitura, kur proceset zvarriten me vite dhe kur vendimet janë të pakuptueshme për qytetarët, atëherë lind një krizë legjitimiteti. Shteti ligjor nuk mund të ekzistojë pa një sistem drejtësie të besueshëm.
Çfarë duhet ndryshuar?
Nuk mjafton vetëm vetingu apo krijimi i institucioneve të reja. Shqipëria ka nevojë për një kulturë të re gjyqësore, ku integriteti dhe pavarësia të jenë më shumë se fjalë në letër. Duhet një sistem që jo vetëm ndëshkon krimin dhe korrupsionin, por që mbron qytetarin e zakonshëm, që siguron barazi përpara ligjit dhe që vepron në mënyrë të paanshme, të shpejtë dhe të drejtë.
Nëse dëshiron, mund të zhvillojmë artikullin më tej, ta personalizojmë për një gazetë ose blog, apo ta përkthejmë në një gjuhë tjetër.
Nga Ndokë kola.
