NGA DASHNOR KALOÇI/ Në rubrikën dosier të numrin të djeshëm, publikuam një histori të shkurtër rreth historisë së pionerit Nik Pjetër Ndreka, me origjinë nga zona e Vermoshit, i cili humbi jetën në mënyrë tragjike më 20 qershor të vitit 1952, kur ishte në moshën 13-vjeçare dhe regjimi komunist e shpalli “Dëshmor i Atdheut”, duke i akorduar titullin e lartë “Hero i Popullit”, me motivacionin: “Pioner, shembull i lartë patriotizmi dhe besnikërie për mbrojtjen e atdheut dhe fitoret e revolucionit popullor, mbeti i vrarë nga diversantët, në mbrojtje të kufijve shtetërorë të Republikës Popullore të Shqipërisë”!
Nisur nga ky fakt, edhe historiografia e regjimit komunist e para viteve ’90, e ka paraqitur Nik Ndrekën, sikur ai është vrarë nga diversantët dhe atij i janë kushtuar shumë shkrime, artikuj në libra, gazeta dhe revista, reportazhe, kinoditarë, dokumentarë televiziv, madje edhe një film i ish-Kinostudios “Shqipëria e Re”, me titull “Lugina e Pushkatarëve”, e gjithashtu i janë ngritur lapidarë, buste dhe me emrin e tij janë pagëzuar shkolla, rrugë, etj. Nisur nga sa më sipër, që iu bë emrit dhe figurës së tij, për afro 40 vjet me radhë, të gjithë shqiptarët e kanë njohur atë ngjarje, ashtu si u është servirur nga propaganda zyrtare e asaj kohe.
Por, edhe pse në arkivat e shtetit shqiptar, nuk ka asnjë dokument të vetëm, (në mënyrë shteruese), ku të thuhet se, Nik Ndreka është vrarë nga diversantët, zyrtarisht ai version, do mbetej si i tillë deri më 15 dhjetor të vitit 2023, kur gazetari, studiuesi dhe historiani i njohur, Kastriot Dervishi, zbuloi dhe publikoi një dokument arkivor të vitit 1952, ku komandanti i Kufirit të Ministrisë së Brendshme, nënkolonel Ndreko Rino, në komunikatën ditore të datës 26 qershor 1952, ndërmjet të tjerash shkruante: “Në lidhje me komunikatën tonë nr.173, datë 22.6.1952, ky Sektor njofton se sipas analizës së bërë në vend nga Komanda e Batalionit dhe shokët e Zbulimit, rezulton se pioneri Nik Pjetri, nuk është vrarë me thikë nga diversantët, por është gremisur vetë nga shkëmbi”.
Për më shumë, lidhur me këtë ngjarje, në këtë shkrim po publikojmë një intervistë ekskluzive për gazetën “Panorama”, me z. Nikoll Hysaj, i biri i Pjetër Gjeka Hysaj, (i akuzuar si një nga vrasësit e Nik Pjetër Ndrekës), i cili që nga viti 1979, kur u arratis nga Shqipëria, ndodhet me banim në SHBA.
Zoti Nikoll, a mund të na thoni diçka shkurtimisht, rreth origjinës dhe historisë së familjes suaj?
Origjina e familjes sime është nga fshati Vermosh i Kelmendit, i Malësisë së Madhe, i cili është fshati më i thellë në zonën kufitare dhe më i njohur i anës së Veriut. Ne vijmë nga një familje me tradita patriotike, ku dy gjyshërit e mi, kanë luftuar kundër turkut dhe shkjaut. Luc Mark Gjeloshi, ka qenë ai që ka marrë pjesë në ngritjen e flamurit në Deçiq me Ded Gjon Lulin, Dom Nikën, Mirash Ucin dhe Zenel Shabanin. Ne jemi vrarë shumë me shkjetë, si për mbrojtjen e kufirit, për tokat e bjeshkët, etj. Edhe në luftërat kundër turkut, ka marrë pjesë gjyshi im, i cili ka qenë, komandant i forcave të armatosura të Kelmendit. Madje, për të, ka shkruar dhe Miss Edit Durham, në librin e saj “Kujtimet e Malësisë”. Po kështu, në vitet 1939-1944, ne si familje e ndihmuam Lëvizjen Nacionalçlirimtare dhe babai im, Pjetri, u rreshtua me forcat partizane, i priti ata në shtëpi, mori pjesë në organizimet e tyre dhe pas Luftës, ai ishte komandant i Postës Kufitare të Vermoshit.
Kur dhe përse filloi përndjekja e familjes suaj nga regjimi komunist?
Pas prishjes së marrdhënive të Shqipërisë me Jugosllavinë, një kapter i quajtur Ahmet Nika, i Komandës së Vendit, shkon në Degën e Punëve të Brendshme të Shkodrës dhe bashkë me shefin e Sigurimit të asaj Dege, hartojnë një listë me 48 burra të Vermoshit, për t’i arrestuar të gjithë, për burg. Një vit më parë, një kushëririn tim, Marsh Vatën, e pushkatuan pa gjyq dhe pa asnjë faj. Kështu, popullit nisi t’i hyjë frika dhe sidomos, pas asaj liste që u hartua nga Dega e Brendshme, sepse u mësua se kush e kishte emrin aty. Nga familja ime, u arratisën gjashtë meshkuj: i zoti i shtëpisë, Çun Nishku, babai im, Pjetër Gjeka, Muho Çuni, Gjon Çuni, Prel Çuni dhe Marka Gjeka, kurse nga bashkëfshatarët, mund të përmend: Nikoll Toma, që ishte dhe me kryesori, Nikoll Gjetja, Nikoll Mala, Zef Baci, Fran Zef Deda e Fran Mirakaj. Të gjithë këta, në atë kohë, ishin me detyra shtetërore, pra si të thuash, njerëz të qeverisë.
