Nga Mehmeti II te Rama i XXI-të: Si ndërtohet një pushtet që nuk ka më nevojë për shpata.
Nga kështjella e Elbasanit te kulla e Tiranës: Kronika e një pushteti që s’ka nevojë për shpata
Në fillim ishte Elbasani.
Jo qyteti që njohim sot, por ai që në vitin 1466 u bë pretekst për ndarje. Sulltan Mehmeti II, i lodhur nga rrethimi i Krujës dhe kryeneçësia e malësorëve të Skënderbeut, nuk e pushtoi dot zemrën e qëndresës, por ndërtoi një kështjellë në mes të vendit – një mur, një paralajmërim, një vijë ndarëse. Aty, në 25 ditë, historia shqiptare mori një kthesë që do zgjaste shekuj. Mehmeti e kuptoi atë që do të dinte më vonë çdo pushtues: Shqipërinë nuk e thyen me dhunë, e thyen duke e ndarë.
Shekuj më pas, në një Tiranë që nuk ka nevojë për mure, një tjetër ndarje po ndodh. Nuk ka më kalaja me gurë, por kulla me xham. Nuk ka ushtri me jataganë, por një aparat shtetëror që zgjeron pushtetin e vet përmes ligjit, ndërtimeve, propagandës dhe heshtjes së blerë. Në qendër është një njeri – i gjatë si hije dhe me një vizion që nuk pyet për qytetarë, por për simbole.
Edi Rama, ndryshe nga Mehmeti, nuk sulmon Krujën, por e zbraz. Nuk ndërton Elbasanin për ndarje, por Tiranën për përqendrim.
Dikur, Mehmeti robëroi 3,000 shqiptarë dhe i çoi në fund të perandorisë. Sot, shqiptarët shkojnë vetë drejt perandorive të reja – emigracioni është plagë e hapur, ndërsa ai që mbetet në vend, lidhet me qindra fije të padukshme me qeverinë: një punësim në bashki, një grant në bujqësi, një vend pune për djalin, një leje ndërtimi për mikun. Pushteti nuk ka më fytyrë kërcënuese – ka fytyrën e një babai të butë, që di më mirë se ti çfarë të duhet.
Por si Mehmeti, Rama e njeh mirë artin e izolimit. Në vend të rrethimit ushtarak, vendos bllokim informacioni. Në vend të bastisjeve, shpërndan privilegje me racion. Në vend të plagëve, jep lajme të kuruara. Rrethimi i sotëm është heshtje. Kështjella nuk ka mure, por ekranë.
Nëse Elbasani i Mehmetit ndau Skënderbeun nga aleatët e tij, Tirana e Ramës ndan qytetarin nga shpresa se ndryshimi është i mundur. Çdo vit që kalon, një tjetër brez largohet nga besimi se demokracia është mjet për ta përmirësuar jetën. Kjo është fitorja më e thellë që një udhëheqës mund të ketë – kur nuk të duhen më vota të blera, sepse ke blerë vetë idenë e zgjedhje
Historia si pasqyrë, jo si justifikim
Historia nuk përsëritet njësoj. Ajo kurrë nuk vjen me të njëjtat armë, por shpesh me të njëjtat qëllime. Mehmeti II nuk kishte rrjete sociale, por e dinte si të shkurorëzonte shqiptarët nga aleatët e tyre dhe nga shpresa. Edi Rama nuk ka nevojë për frone ose shpatë – ka gjuhën, kontrollin e narrativës, dhe ritmin me të cilin zbatohet “ndryshimi”.
Por a ndryshon vërtet vendi kur ndryshimi kontrollohet nga një njeri i vetëm? A ndërtohet shteti, apo vetëm projektohet – si një qytet virtual, ku gjithçka duket perfekte nga larg, por brenda muret janë të zbrazëta?
Në këtë Shqipëri të pas-Mehmetit dhe pas-Skënderbeut, pushteti nuk e ka më frikën nga një armik i jashtëm. Frika e tij e vetme është kujtesa jonë. Kujtesa që mund të na tregojë se çdo kështjellë është e përkohshme – edhe ajo që ndërtohet me ligje, edhe ajo që ndërtohet me beton.
Sepse në fund, ndoshta nuk është Mehmeti ai që u kthye. As Edi Rama ai që po pushton. Ndoshta jemi ne që kemi harruar të jemi qytetarë të një vendi që kërkon përtej liderit. Ne që pranojmë çdo rrethim si klimë natyrore. Ne që shpresojmë për ndryshim, por votojmë për rehati. Ne që heshtim më shumë për veten, se për vendin.
Dhe kështu, çdo brez që vjen, nuk e gjen më Elbasanin si kështjellë – por si pikënisje për ikje.
Autori: Ndoke Kola
