Në këtë analizë sociologjike të kohëve postmoderne, Gëzim Tushi sjell në pah një të vërtetë intuitive: shoqëria shqiptare, dikur e mbërthyer nga tradita dhe normat konsensuale, tani po përjeton një valë të përshpejtuar zhvillimesh materiale dhe morale që e kanë nxjerrë nga “trualli i sigurt” i kohës tradicionale. Thjesht, asgjë nuk qëndron më aty — jemi të kapur nga rryma e ndryshimeve që përfshijnë çdo aspekt të jetës sonë.
Postmodernizmi vjen si një ekuacion dinamik me dy anë: njëra është përshpejtimi i jetës materiale — teknologji, ekonomi, qytetërim — dhe tjetra është revolucioni i vlerave morale, që kërkon adaptim të menjëhershëm. Nuk është nevoja për një ekspertizë të thellë për ta kuptuar: mjafton të shohësh se sa shpejt po ndryshon mënyra jonë e të jetuarit dhe perceptimit.
Kjo kohë sfidash nuk kërkon një qasje lineare apo optimiste — por një realitet i vështirë që ndan shoqërinë mes ankthit, frikës dhe një zbrazëtie strukturore e morale që po çan çdo idil utopike. Fenomene që dikur do të ishin të paprana ose të pakonceptueshme tani shkaktojnë panik, egocentrizëm, xhelozi dhe një “neurozë sociale” që është më shumë simptomë sesa shpjegim.
Kjo situatë duhet të kuptohet me realizëm. Vlerësimet utopike që kërkojnë “harmoni të madhe” ose “strukturë të përkryer sociale” janë fantastike — duken si paqësia e parajsës, një konstrukt i pavërtetë dhe teorik. Në fakt, interesa të tilla janë “parajsa vetëm për idiotët”, sipas sociologëve të modernitetit.
Ne si shoqëri kemi nevojë për një kurimin konceptual dhe individual të vërtetë: të kuptojmë se kohët kanë hije dhe dritë, se realiteti është prozaike dhe jo ideal. Duhet të pranojmë kushtet që na vijnë nga kohët — e jo të ngurrojmë te fantasitë ideologjike të së kaluarës. Sociologët si Brunschvicg e krahasojnë këtë realitet me një fotograf që i thotë natyrës (dhe shoqërisë): “mos lëviz” — por e vërteta është se realiteti nuk mund të ftohet të qëndrojë; sepse ai nuk është statik — as figurë ftohtë — por një histori që vazhdon, me ndryshime të thella, moralisht dhe materialisht, në rrugën nga e shkuara drejt së ardhmes.
