Një përgjigje për pyetjen se kush ushqen kë, domethënë, është demokracia ajo që ushqen rritjen ekonomike, apo është rritja ekonomike ajo që konsolidon demokracinë, qartësohet edhe nga Presidenti amerikan, Franklin D. Roosevelt, kur thekson se “Demokracia nuk është e sigurt nëse populli nuk ka mundësinë ekonomike për të ushtruar lirinë”. Në vitet 1990, në kohën e entuziazmit për “fundin e historisë” pas rënies së komunizmit dhe valës globale të demokratizimit, ekonomistët dhe shkencëtarët politikë u përballën me një pyetje të thellë dhe sfiduese: A çon demokracia në rritje ekonomike, apo ndodh e kundërta? A është demokracia një luks për vendet e pasura, apo një mekanizëm që e bën pasurinë të mundur dhe të shpërndarë drejtësisht? Ky debat vazhdon edhe sot – dhe nuk është vetëm teorik. Ka pasoja reale në mënyrën si hartohen politikat, si kuptohet tranzicioni demokratik dhe si vlerësohen rreziqet e autokratizimit, edhe në vende që dikur shiheshin si modele. Robert Barro ekonomisti i Harvardit, në vitin 1996, botoi një studim të rëndësishëm “Demokracia dhe Rritja/Democracy and Growth” ku analizonte të dhëna për mbi 100 vende gjatë disa dekadave.
Përfundimi i tij ishte i matur, por jo optimist për ithtarët e idealizmit demokratik: Demokracia nuk prodhon automatikisht rritje ekonomike – përkundrazi, në fazat e hershme mund ta ngadalësojë atë. Sipas Barro-s, vendet me (i) të ardhura të ulëta për frymë; (ii) institucione të dobëta dhe (iii) tensione sociale të pazgjidhura, mund të përballen me pasiguri më të madhe nëse përpiqen të demokratizohen shpejt. Vetëm pasi të kalojnë një prag të caktuar zhvillimi (ekonomik, institucional dhe arsimor), demokracia fillon të japë rezultate pozitive, duke rritur cilësinë e qeverisjes, stabilitetin dhe besimin në institucione. Ky model e vë theksin te fazat e ndërmjetme të tranzicionit, ku shumë vende mbeten të bllokuara – as autoritare, as vërtet demokratike dhe shpesh pa rritje të qëndrueshme. Shqipëria, mund të argumentohet, ka kaluar për dekada në këtë zonë gri. Pas më shumë se 35 vjetësh, shumë prej gjetjeve të Barro-s mbeten të vlefshme.
Studimet e mëvonshme kanë theksuar se jo vetë demokracia, por institucionet cilësore, të cilat janë më të gjasëshme të zhvillohen në demokraci, janë ato që gjenerojnë rritje të qëndrueshme. Analisti politik i CNN, Fareed Zakaria, u bë një nga zërat më kritikë të asaj që ai e quajti “demokraci joliberale”. Vende që mbajnë zgjedhje, por ku: (i) sundimi i ligjit; (ii) ndarja e pushteteve; (iii) liria e medias dhe të (iv) drejtat e individit janë të shtypura ose të manipuluara. Zakaria propozoi një pikë “kritike” sipas tij: nëse një vend e kalon pragun e 6,000 dollarë të ardhura për frymë, demokracia e tij nuk do të kthehet më pas. Me fjalë të tjera, pasuria është garanci për stabilitet demokratik. Por përvoja e dekadës së fundit e ka sfiduar këtë konkluzion. Turqia – me të ardhura për frymë mbi 10,000 dollarë në një moment përjetoi një regres të thellë demokratik.
